भान्साका केही बानी र क्यान्सरको जोखिम : प्रमाणले के भन्छ?

ड्रागन मिडिया सम्वाददाता

खाना पकाउने धुवाँ, पटकपटक तताइएको तेल, नधोएको कराही र धेरै नुनलाई क्यान्सरसँग जोडेर गरिने सबै दाबी प्रमाणित छैनन्। केही अभ्यासले स्वास्थ्य जोखिम बढाउन सक्ने प्रमाण छ; केहीबारे भने प्रत्यक्ष सम्बन्ध स्थापित भएको छैन।

अन्तर्राष्ट्रिय क्यान्सर अनुसन्धान निकायले उच्च तापक्रममा तेल तताउँदा निस्कने धुवाँलाई मानिसमा क्यान्सर गराउन सक्ने सम्भावना भएको समूहमा राखेको छ। केही अध्ययनले लामो समयसम्म यस्तो धुवाँको सम्पर्कमा रहनु र फोक्सोको क्यान्सरबीच सम्बन्ध देखाएका छन्। तर यो वर्गीकरणले कुनै व्यक्तिलाई क्यान्सर हुने सम्भावना कति छ भन्ने बताउँदैन; यसले उपलब्ध वैज्ञानिक प्रमाणको बल जनाउँछ। त्यसैले खाना पकाउँदा भान्सा हावादार राख्ने, धुवाँ तान्ने उपकरण चलाउने र तेलबाट धुवाँ निस्कने गरी नतताउने गर्नु उपयुक्त हुन्छ।

अपरिष्कृत बदामको तेलले आन्द्राको क्यान्सर गराउँछ भन्ने दाबीलाई उपलब्ध प्रमाणले पुष्टि गर्दैन। अन्तर्राष्ट्रिय क्यान्सर अनुसन्धान निकायको समीक्षामा उच्च तापक्रममा तताइएको अपरिष्कृत तोरीको तेलबाट निस्कने धुवाँबारे जनावरमा प्रमाण भेटिएको थियो। त्यसलाई बदामको तेल वा आन्द्राको क्यान्सरसँग जोडेर प्रस्तुत गर्नु तथ्यसम्मत हुँदैन।

तेललाई पटकपटक उच्च तापक्रममा तताउँदा त्यसको गुणस्तर बिग्रन र हानिकारक पदार्थ बन्न सक्छन्। तर घरमा तेल पुनः प्रयोग गर्दा मानिसमा क्यान्सर हुन्छ भन्ने निश्चित निष्कर्ष स्थापित छैन। तेल गाढा वा दुर्गन्धित भएको, धेरै फिँज आएको वा धुवाँ निस्कन थालेको अवस्थामा फाल्नु उचित हुन्छ। एउटै कराही नपखाली लगातार परिकार पकाउँदा जलेका अंश र पुरानो तेल फेरि तात्न सक्छन्। कराही नधोएकै कारण क्यान्सर हुन्छ भन्ने प्रत्यक्ष प्रमाण छैन; परिकारबीच सफा गर्दा स्वच्छता कायम गर्न र धुवाँ घटाउन मद्दत पुग्छ।

धेरै नुन खानु उच्च रक्तचापको जोखिमसँग सम्बन्धित छ। नुनिलो, धूम्रीकरण गरिएका वा राम्ररी संरक्षण नगरिएका खानेकुराको बढी सेवनले पेटको क्यान्सरको जोखिम बढाउन सक्ने प्रमाण रहेको अमेरिकी राष्ट्रिय क्यान्सर संस्थानले जनाएको छ। यसको अर्थ खाना पकाउँदा थोरै नुन प्रयोग गर्दैमा क्यान्सर हुन्छ भन्ने होइन। कुल नुनको मात्रा घटाउनु र धेरै नुन भएका प्रशोधित खानेकुरा सीमित गर्नु महत्त्वपूर्ण हुन्छ।

क्यान्सर धेरै कारणसँग सम्बन्धित रोग हो। कुनै एउटा भान्से बानीले रोग निश्चित रूपमा लाग्छ भन्न मिल्दैन। धुवाँको सम्पर्क घटाउने, तेल नजलाउने, बिग्रिएको तेल पुनः प्रयोग नगर्ने, कराही सफा राख्ने र नुनको मात्रा नियन्त्रण गर्ने अभ्यासले स्वास्थ्य जोखिम कम गर्न मद्दत गर्छ।