चीनको व्यापारिक शक्ति मुद्राको अवमूल्यन होइन, औद्योगिक प्रतिस्पर्धाको परिणाम
ड्रागन मिडिया समाचार कक्ष
युआनको विनिमय मूल्यबारे अन्तर्राष्ट्रिय बहस चर्किरहेका बेला चीनले आफ्नो मुद्रा नीतिबारे धारणा दोहोर्याएको छ। व्यापारिक लाभ लिन चीनले आफ्नो मुद्रा अवमूल्यन गर्ने नीति नलिएको र त्यसको आवश्यकता पनि नरहेको चीनको केन्द्रीय बैंकले बिहीबार जारी नीतिगत वक्तव्यमा जनाएको छ। विनिमय दरलाई व्यापार असन्तुलनको मुख्य कारण ठहर गर्नु जटिल आर्थिक सम्बन्धलाई अत्यधिक सरलीकरण गर्नु भएको चीनको भनाइ छ।
मुद्रा बलियो हुँदा निर्यात महँगो भई प्रतिस्पर्धा कमजोर हुन सक्छ भन्ने परम्परागत धारणा अल्पकालीन र स्थिर दृष्टिकोणमा आधारित रहेको विश्लेषकहरूको मत छ। लामो अवधिमा निर्यात प्रतिस्पर्धा विनिमय दरबाट मात्र निर्धारण हुँदैन। चीनको अनुभवले पनि युआनको मूल्य र निर्यात प्रदर्शनबीच सरल, प्रत्यक्ष सम्बन्ध नरहेको देखाउँछ।
चीनको केन्द्रीय बैंकका अनुसार सन् २०२० देखि २०२१ सम्म युआन अमेरिकी डलरको तुलनामा करिब नौ प्रतिशतले मजबुत भयो। सोही अवधिमा विश्व निर्यातमा चीनको हिस्सा १.७ प्रतिशत बिन्दुले बढ्यो। त्यसको विपरीत, सन् २०२२ मा युआन डलरको तुलनामा आठ प्रतिशतभन्दा बढीले कमजोर हुँदा विश्व निर्यातमा चीनको हिस्सा ०.७ प्रतिशत बिन्दुले घट्यो। हुवाफु सेक्युरिटिजका प्रमुख अर्थशास्त्री गुआन ताओका अनुसार यी तथ्याङ्कले चीनको आयात–निर्यात विनिमय दरको उतारचढावप्रति तुलनात्मक रूपमा कम संवेदनशील रहेको देखाउँछन्। चीनको वस्तु व्यापार वा चालु खाता बचतको विनिमय दरसँग सरल रेखीय सम्बन्ध पनि छैन।
चीनको निर्यात सामर्थ्यलाई मुद्रा कमजोर बनाउने नीति वा कथित “अतिरिक्त उत्पादन क्षमता”सँग मात्र जोड्नु त्यहाँको औद्योगिक क्षेत्रको जटिलता र प्रतिस्पर्धात्मक क्षमतालाई नबुझ्नु भएको केन्द्रीय बैंकको भनाइ छ। विशाल घरेलु बजार, पूर्ण विकसित औद्योगिक तथा आपूर्ति शृङ्खला, सुदृढ पूर्वाधार, पर्याप्त दक्ष जनशक्ति र अनुसन्धान तथा नवप्रवर्तन क्षमतामा भइरहेको सुधार चीनको व्यापार वृद्धिका आधार हुन्।
चाइना मर्चेन्ट्स युनियन कन्ज्युमर फाइनान्सका प्रमुख अर्थशास्त्री डोङ सिमियाओका अनुसार इतिहासमा ठूलो व्यापार बचत गर्ने प्रमुख अर्थतन्त्रहरू सामान्यतया बलियो औद्योगिक प्रतिस्पर्धा भएका देश हुन्। घाटामा रहेका अर्थतन्त्रका गहिरा समस्या न्यून बचत दर, उच्च उपभोग र अपर्याप्त औद्योगिक प्रतिस्पर्धाजस्ता संरचनागत कारणमा हुन सक्छन्। व्यापार साझेदारको विनिमय दरलाई मात्र प्रश्न गरेर यस्ता समस्या समाधान हुँदैनन्।
छिमेकी मुलुकका मुद्राहरू कमजोर भइरहेका बेला पनि चीनले अरूको खर्चमा लाभ खोज्ने नीति वा प्रतिस्पर्धात्मक अवमूल्यन नअपनाएको जनाएको छ। यस वर्ष घरेलु र बाह्य दुवै बजारमा युआन अमेरिकी डलरको तुलनामा ६.७ को तहभन्दा बलियो भएको छ। चीनको केन्द्रीय बैंकका अनुसार विगत दुई दशकमा युआनले मूल्य बढ्ने र घट्ने दुवै चरण अनुभव गरेको छ। यस्तो दुईतर्फी उतारचढाव विनिमय दरलाई थप लचिलो र बजारमुखी बनाउने नीतिसँग मेल खान्छ। भविष्यमा युआनको मूल्य बढाउने र घटाउने दुवै कारक सक्रिय रहेकाले यसको दिशा निश्चित छैन।
विश्व व्यापार असन्तुलन समाधान गर्न चीनले अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्यमा जोड दिएको छ। गत महिना भएको जी–२० का अर्थमन्त्री तथा केन्द्रीय बैंक गभर्नरहरूको बैठकमा चीनका केन्द्रीय बैंक गभर्नर पान गोङशेङले सबै अर्थतन्त्रमा संरचनागत सुधार आवश्यक रहेको बताएका थिए। घाटामा रहेका अर्थतन्त्रले वित्तीय घाटा घटाई घरेलु बचत बढाउनुपर्ने र बचत धेरै भएका अर्थतन्त्रले उपभोग तथा लगानीलाई उचित रूपमा प्रवर्द्धन गर्नुपर्ने उनको धारणा थियो। दीर्घकालीन नीति योजना बनाएर प्रतिबद्धता पूरा गर्नु नै व्यापार असन्तुलनलाई सम्बोधन गर्ने प्रभावकारी बाटो भएको चीनको तर्क छ।
