कांग्रेसको नेतृत्व गगनको हातमा, एकताको परीक्षा अझै बाँकी
लक्की चन्द
नेपाली कांग्रेसको पन्ध्रौँ महाधिवेशनबाट गगन थापा ६ हजार ५८४ मतसहित सभापतिमा निर्वाचित भएका छन्। यो परिणामले पार्टीभित्र उनको नेतृत्वलाई बलियो बनाएको छ। तर ठूलो मतान्तरले जित्नु र विभाजित पार्टीलाई एकताबद्ध गर्नु फरक कुरा हुन्। थापाको नेतृत्वको वास्तविक परीक्षा अब शुरु भएको छ।
महाधिवेशनमा ७ हजार ३१७ प्रतिनिधि सहभागी हुने अपेक्षा गरिएको थियो। तर पार्टीको अर्को पक्षले प्रक्रिया र नेतृत्वको वैधानिकतामाथि प्रश्न उठाउँदै छुट्टै अधिवेशनको तयारी गरिरहेको छ। सर्वोच्च अदालतमा नेतृत्वसम्बन्धी विवादको पुनरावलोकन प्रक्रिया पनि बाँकी छ। त्यसैले महाधिवेशनको परिणामले थापा पक्षलाई आन्तरिक निर्वाचनको म्यान्डेट दिए पनि कांग्रेसभित्रको सम्पूर्ण विवाद समाधान गरेको निष्कर्ष निकाल्न मिल्दैन।
थापा नेतृत्वको सबैभन्दा कठिन काम असहमत पक्षलाई संगठनको निर्णय प्रक्रियामा फर्काउनु हो। उनीसँग सहमत नहुने नेता र कार्यकर्तालाई बाहिर धकेल्ने वा उनीहरूको आपत्तिलाई व्यक्तिगत विरोधका रूपमा मात्र बुझ्ने हो भने पार्टीको विभाजन संस्थागत हुँदै जानेछ। संवाद, प्रतिनिधित्व र साझा निर्णयको बाटो खोल्न सके नेतृत्वको विजय संगठनात्मक एकतामा बदलिन सक्छ।
कांग्रेसको संकट नेतृत्व चयनमा मात्र सीमित छैन। गएको प्रतिनिधिसभा निर्वाचनमा पार्टीले ३८ सिट जित्यो र सभापति थापा स्वयं सर्लाहीमा पराजित भए। मतदाताको यो निर्णयलाई पार्टीभित्रको गुटगत प्रतिस्पर्धाले मात्र व्याख्या गर्न सकिँदैन। पुराना मतदाताको दूरी, नयाँ पुस्ताको असन्तुष्टि, संगठनप्रतिको कमजोर विश्वास र दलको राजनीतिक सन्देशप्रतिको प्रश्न पनि त्यसमा जोडिएका छन्।
थापाले आफूलाई नयाँ पुस्ताको प्रतिनिधि र पार्टी रूपान्तरणको पक्षधरका रूपमा प्रस्तुत गरेका छन्। तर पुस्तान्तरणको अर्थ पुराना सबै नेताको योगदान अस्वीकार गर्नु वा नेतृत्व परिवर्तनलाई नै सुधार ठान्नु होइन। कांग्रेसको इतिहास, संगठन र लोकतान्त्रिक अभ्यासबाट उपयोगी पाठ लिँदै पुराना कमजोरी सच्याउनु नै रूपान्तरणको ठोस अर्थ हो। असहमति राख्ने नेताप्रति सम्मान र उनीहरूको राजनीतिक योगदानको निष्पक्ष मूल्याङ्कनले पनि नेतृत्वको परिपक्वता देखाउँछ।
पार्टीभित्रको मेलमिलाप पुनर्स्थापित गर्न थापाले तीन क्षेत्रमा काम गर्नुपर्नेछ। पहिलो, नेतृत्वसम्बन्धी कानुनी र प्रक्रियागत विवादलाई संवाद र विधिसम्मत उपायबाट टुङ्ग्याउन पहल गर्नुपर्छ। दोस्रो, पार्टीका विभिन्न धारलाई केन्द्रीय र तल्ला तहमा अर्थपूर्ण प्रतिनिधित्व दिनुपर्छ। तेस्रो, निर्वाचनमा घटेको जनसमर्थनको कारणबारे आत्मसमीक्षा गरी त्यसलाई नीतिगत र संगठनात्मक सुधारमा बदल्नुपर्छ।
कांग्रेसले समाजवाद, लोकतन्त्र र राष्ट्रिय हितका कुरा दोहोर्याउँदैमा जनताको विश्वास फर्कँदैन। ती प्रतिबद्धता रोजगारी, शिक्षा, स्वास्थ्य, सार्वजनिक सेवाको गुणस्तर र जवाफदेहितासँग कसरी जोडिन्छन् भन्ने देखाउनुपर्छ। प्रतिपक्षमा रहेको पार्टीका रूपमा उसले सरकारको निगरानी गर्नुपर्छ, तर सत्ता प्राप्तिको प्रतिस्पर्धाभन्दा बाहिर रहेर मुलुकका साझा समस्यामा विश्वसनीय विकल्प पनि दिनुपर्छ।
सभापतिको मत परिणाम थापाका लागि ठूलो राजनीतिक पूँजी हो। त्यसलाई गुट बलियो बनाउन प्रयोग गर्ने कि पार्टीको साझा भविष्य निर्माणमा लगाउने भन्ने निर्णयले उनको नेतृत्वको दिशा तय गर्नेछ। कांग्रेसका असन्तुष्ट पक्षलाई समेट्न सके उनी निर्वाचनको हारपछि पुनर्निर्माणतर्फ पार्टीलाई लैजान सक्छन्। त्यसो गर्न नसके महाधिवेशनको जितपछि पनि विभाजन, वैधानिकताको विवाद र जनविश्वासको संकट कायम रहनेछ।
