आर्थिक दृष्टिकोण : अमेरिकी ऋणपत्रको बढ्दो प्रतिफलले युरोपको अर्थतन्त्रमा जोखिम

ड्रागन मिडिया समाचार कक्ष

अमेरिकी सरकारी ऋणपत्रको प्रतिफल बढ्दै जाँदा युरोपका सरकार र वित्तीय बजारमाथि थप दबाब पर्ने जोखिम बढेको छ। उच्च प्रतिफलले सरकारी ऋण उठाउने लागत बढाउन, वित्तीय बजारमा अस्थिरता फैलाउन र अमेरिकी डलर बलियो बनाएर ऊर्जा तथा कच्चा पदार्थको आयात महँगो बनाउन सक्छ।

अक्टोबर ५ देखि ९ सम्म अमेरिकी १० वर्षे सरकारी ऋणपत्रको प्रतिफल ५.३६ प्रतिशतसम्म पुगेको थियो, जुन करिब २४ वर्षयताकै उच्च स्तर हो। युरोपमा पनि सरकारी ऋणपत्रको प्रतिफल बढ्यो। बेलायतको १० वर्षे प्रतिफल ५.५२७ प्रतिशत पुग्यो, जुन सन् २००७ यताकै उच्च हो। फ्रान्सको प्रतिफल ४.९६९ प्रतिशत पुगेको थियो।

युरोपेली स्थायित्व संयन्त्रको अध्ययनअनुसार अमेरिकी सरकारी ऋणपत्रको आपूर्तिमा अप्रत्याशित रूपमा २५ अर्ब अमेरिकी डलर वृद्धि हुँदा जर्मनीको १० वर्षे सरकारी ऋणपत्रको प्रतिफल १० देखि १५ आधार अङ्कसम्म बढ्न सक्छ। यस्तो असर करिब १० कारोबार दिन रहन सक्छ। जर्मन ऋणपत्रको प्रतिफललाई युरो क्षेत्रका अन्य देशको ऋण लागत निर्धारण गर्ने महत्त्वपूर्ण आधार मानिन्छ।

अमेरिकी ऋणपत्रमा प्रतिफल बढ्दा अन्तर्राष्ट्रिय लगानीकर्ताका लागि अमेरिकी सरकारी ऋणपत्र आकर्षक हुन सक्छन्। त्यसले युरोपेली सरकारी ऋणपत्रको माग घटाएर प्रतिफल र ऋण लागत बढाउने सम्भावना रहन्छ। धेरै सार्वजनिक ऋण भएका देशले ठूलो परिमाणको पुरानो ऋण नवीकरण गर्नुपर्दा प्रतिफलमा सामान्य वृद्धि भए पनि सरकारी खर्चमा उल्लेख्य असर पर्न सक्छ।

युरोपेली केन्द्रीय बैंकका अनुसार सन् २०२६ अगस्टसम्म युरो क्षेत्रका सरकारको एक वर्ष वा त्यसभन्दा कम अवधिमा परिपक्व हुने दीर्घकालीन ऋणपत्रको बाँकी रकम करिब ९९७ अर्ब ८५ करोड युरो थियो। यो युरो क्षेत्रको कुल गार्हस्थ्य उत्पादनको ६.२५ प्रतिशत बराबर हो। ती ऋणपत्र नवीकरण गर्दा सरकारले त्यसबेलाको बजार ब्याजदर स्वीकार गर्नुपर्ने हुन्छ।

अमेरिकी ऋणपत्रको प्रतिफल बढ्दा युरोपेली लगानीकर्ताले राखेका अमेरिकी ऋणपत्रको बजार मूल्य पनि घट्न सक्छ, किनकि ऋणपत्रको मूल्य र प्रतिफल सामान्यतया विपरीत दिशामा चल्छन्। अमेरिकी सरकारी तथ्याङ्कअनुसार युरो क्षेत्रका लगानीकर्तासँग सन् २०२६ जुलाईसम्म करिब १.९५ खर्ब अमेरिकी डलर बराबरका अमेरिकी ऋणपत्र थिए।

युरोपेली स्थायित्व संयन्त्रको आकलनमा युरो क्षेत्रका ऋणपत्र कोष र मुद्रा बजार कोषसँग अमेरिकी संस्थाले जारी गरेका करिब एक खर्ब युरो बराबरका ऋणपत्र छन्। त्यसमध्ये करिब ३७ प्रतिशत अमेरिकी सरकारी ऋणपत्र हुन्। ती सम्पत्तिको मूल्य तीव्र रूपमा घटेमा लगानीकर्ताले रकम फिर्ता माग्न सक्छन्। त्यसको भुक्तानीका लागि कोषहरूले ऋणपत्र बेच्दा बजारको अस्थिरता अझ बढ्न सक्छ।

अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोषले अमेरिकी सरकारी ऋणपत्रमा आधारित कारोबार गर्ने केही विदेशी हेज कोष युरो क्षेत्रको सरकारी ऋणपत्र बजारमा पनि सक्रिय रहेको उल्लेख गरेको छ। बजारमा उतारचढाव बढेर धितो वा वित्तीय स्रोत जुटाउने लागत बढेमा ती कोषले आफ्नो लगानी बेच्नुपर्ने हुन सक्छ। अमेरिकी र युरोपेली ऋणपत्र बजार दुवैमा सक्रिय संस्थामार्फत यस्तो दबाब एक क्षेत्रबाट अर्को क्षेत्रमा फैलिन सक्छ।

अमेरिकी ऋणपत्रको उच्च प्रतिफलले डलरमा आधारित सम्पत्तिमा लगानी आकर्षित गरी डलरलाई बलियो बनाउन सक्छ। अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा ऊर्जा र धेरै कच्चा पदार्थको मूल्य डलरमा तोकिने भएकाले डलर बलियो हुँदा युरोपेली आयातकर्ताले उही परिमाणको वस्तु किन्न थप युरो खर्च गर्नुपर्ने हुन्छ। यसले उत्पादन लागत र मुद्रास्फीतिमा दबाब थप्न सक्छ।

युरोपेली तथ्याङ्क कार्यालयका अनुसार युरो क्षेत्रमा ऊर्जाको मूल्य सन् २०२६ सेप्टेम्बरमा अघिल्लो वर्षको तुलनामा १८.८ प्रतिशत बढेको थियो। अगस्टमा यस्तो वृद्धि १४.३ प्रतिशत थियो। फिनल्यान्डको केन्द्रीय बैंकका प्रमुख तथा युरोपेली केन्द्रीय बैंकको परिषद्का सदस्य ओली रेहनले ऊर्जा मूल्य वृद्धिले युरो क्षेत्रको मुद्रास्फीति अनुमानलाई केन्द्रीय बैंकको प्रतिकूल परिदृश्यतर्फ धकेलिरहेको चेतावनी दिएका छन्।