८४ वर्षपछि पनि जीवित चीन–अमेरिका युद्धकालीन मित्रता

ड्रागन मिडिया समाचार कक्ष

दोस्रो विश्वयुद्धका बेला अमेरिकी वायुसेनाका सैनिकलाई ज्यान जोखिममा पारेर उद्धार गरेका चिनियाँ नागरिकको साहस र मानवीयता ८४ वर्षपछि पनि दुई देशका परिवार र अनुसन्धानकर्ताले सम्झिरहेका छन्। चच्याङ प्रान्तको च्युचौमा बुधबार आयोजित कार्यक्रममा ‘डुलिटल आक्रमण’मा सहभागी सैनिकका सन्तान र चिनियाँ स्वयंसेवी अनुसन्धानकर्ताले युद्धकालीन मित्रताको स्मरण गरे।

कार्यक्रममा बेभर्ली डाइगलले आफ्ना पिता सार्जेन्ट रोबर्ट बुर्जुवाले उडाएको बी–२५ बमवर्षकको एउटा टुक्रा प्राप्त गरिन्। त्यस विमानमा उनी बमवर्षकका रूपमा कार्यरत थिए। विमानको अवशेष जडित तस्बिर बुझ्दै डाइगल भावुक भइन्। “विमानको एउटा टुक्रा पाउँदा मेरो मन छोएको छ। यो इतिहास र हाम्रो साझा यात्रा दुवै देशका लागि महत्त्वपूर्ण छन्,” उनले भनिन्।

सन् १९४२ अप्रिल १८ मा पर्ल हार्बरमाथि जापानी आक्रमणको जवाफमा १६ अमेरिकी बमवर्षकले जापानमाथि आकस्मिक आक्रमण गरेका थिए। अभियानपछि चीनको च्युचौतर्फ उडिरहेका १५ विमान इन्धन सकिएर पूर्वी चीनका विभिन्न ठाउँमा खसे। ती विमानमा सवार ७५ सैनिकमध्ये ६४ जनालाई चिनियाँ नागरिकले उद्धार गरेका थिए।

उद्धारको मूल्य चिनियाँ नागरिकले ठूलो पीडा भोगेर चुकाए। अमेरिकी सैनिकलाई खोज्दै आएका जापानी सैनिकले केही स्थानीयलाई यातना दिए र मारे। उद्धारपछि जापानी सेनाले च्युचौ विमानस्थलमा भीषण बमबारी गर्नुका साथै हैजा, प्लेगलगायत रोग फैलाएर जैविक आक्रमण गरेको विवरणमा उल्लेख छ। चीनमा डुलिटल अभियानको कथा फासीवादविरुद्धको संयुक्त संघर्षका क्रममा बनेको चीन–अमेरिका जनस्तरीय मित्रताको प्रतीकका रूपमा स्मरण गरिन्छ।

यसपटक डुलिटल सैनिकका सन्तानका पाँच प्रतिनिधि च्युचौ पुगेका थिए। उनीहरूले आफ्ना पिता बसेको हवाई आक्रमणबाट बच्ने आश्रयस्थल र विमान खसेका क्षेत्रको भ्रमण गरे। आश्रयस्थलको ढुंगामा ८० वर्षभन्दा लामो समयपछि पनि दुई सैनिकका नाम पढ्न सकिन्थ्यो। बेभर्लीले ती अक्षर छुँदै भनिन्, “भाग्यवश, ती अझै बाँकी छन्।”

चिनियाँ स्वयंसेवी अनुसन्धानकर्ता चङ वेइयोङले दुई दशकको स्थलगत अनुसन्धानबाट तयार गरेको नक्सामा विमान खसेका र सैनिक अवतरण गरेका सयभन्दा बढी स्थान तथा गाउँ चिन्हित छन्। एक मिटर २० सेन्टिमिटर अग्लो र दुई मिटर ४० सेन्टिमिटर लामो नक्साले सैनिकका सन्तानलाई आफ्ना पिताले पार गरेको मार्ग बुझ्न सघाएको छ। चङ चारपटक अमेरिका पुगेर जीवित सैनिक र तिनका परिवारसँग भेटिसकेका छन्। “चिनियाँहरूले उनीहरूलाई कसरी उद्धार गरे भन्ने कुरा संसारलाई स्पष्ट रूपमा भन्नुपर्छ,” उनले भने।

चङले यसपटक १३औँ र १४औँ टोलीका विमानका पाँच टुक्रा सैनिकका सन्तानलाई हस्तान्तरण गरे। प्रत्येक टुक्रासँग त्यसको भेटिएको स्थान, भेट्ने व्यक्ति र मिति उल्लेख गरिएको थियो। त्यसको बदलामा १४औँ टोलीका कमान्डर जोन हिल्गरकी नातिनी किम्बर्ली जेन जोन्सनले अनुसन्धान संस्थालाई विमानको नमुना उपहार दिइन्। त्यसमा आफ्ना हजुरबुबाले चिनियाँ जनताको साहस, दयालुता र त्यागका कारण लामो र सुखमय जीवन पाएको उल्लेख थियो।

सान फ्रान्सिस्को विश्वविद्यालयका पत्रकारिता प्राध्यापक तथा हिल्गरका ज्वाइँ जोन थोमस जोन्सनले उद्धारको पूर्ण कथा दुवै देशका धेरै व्यक्तिको समर्पण र सहकार्यबाट सम्भव भएको बताए। बिदाइअघि उनले यात्राको सन्देश लेखे—“आज र भोलि पनि मित्रता।”