३७ हजार फिटमा चारै इन्जिन बन्द: ज्वालामुखीको खरानीबाट जोगिएको ब्रिटिस एयरवेजको कथा
ड्रागन मिडिया समाचार कक्ष
सन् १९८२ जुन २४ मा मलेसियाको क्वालालम्पुरबाट अस्ट्रेलियाको पर्थतर्फ उडिरहेको ब्रिटिस एयरवेजको बोइङ ७४७ विमान ३७ हजार फिट अर्थात् करिब ११.३ किलोमिटर उचाइमा पुग्दा चारै इन्जिनले काम गर्न छाडे। इन्डोनेसियाको गालुङगुङ ज्वालामुखीबाट फैलिएको खरानीको बादलमा विमान प्रवेश गरेपछि यो असाधारण आपत्कालीन अवस्था उत्पन्न भएको थियो। विमान अन्ततः जकार्तामा सुरक्षित अवतरण भयो।
खरानीको बादलभित्र परेको विमान
बीए ००९ उडान क्वालालम्पुरबाट पर्थतर्फ जाँदै थियो। विमान गालुङगुङ ज्वालामुखीको खरानी हावामा फैलिएको क्षेत्रमा पुगेको थियो। ज्वालामुखीको खरानी सामान्य धुवाँ वा बादलजस्तो देखिने पदार्थ होइन। यसमा मसिना चट्टान र सिसाजस्ता कण हुन्छन्, जुन उच्च उचाइसम्म फैलिन सक्छन्।
विमानका इन्जिनले खरानी तानेपछि पहिले शक्ति घट्यो र त्यसपछि चारै इन्जिन बन्द भए। विश्व मौसम विज्ञान सङ्गठनका अनुसार विमान करिब १६ मिनेटसम्म इन्जिनको शक्ति बिना तल झर्दै १२ हजार फिट अर्थात् करिब ३.६५ किलोमिटर उचाइमा पुगेको थियो। त्यसपछि चालक दलले तीन इन्जिन पुनः सञ्चालन गर्न सफल भयो र विमानलाई जकार्तातर्फ मोडियो।
इन्जिन किन बन्द भए?
जेट इन्जिनभित्रको तापक्रम अत्यन्त उच्च हुन्छ। खरानीका कण इन्जिनमा प्रवेश गर्दा पग्लिएर टर्बाइनका सतह र इन्जिनभित्रका मार्गमा जम्न सक्छन्। यसले हावाको प्रवाह अवरुद्ध गरी इन्जिनको गति बिगार्न, शक्ति घटाउन वा इन्जिन बन्द गराउन सक्छ। नासाका अनुसार पग्लिएको ज्वालामुखीय पदार्थ इन्जिनभित्र जमेर यस्तो खराबी निम्त्याउन सक्छ।
घटनापछि गरिएको जाँचमा विमानका पखेटाका अगाडिका भाग, इन्जिनका प्रवेशद्वार, विमानको अगाडिको भाग र चालक दलले हेर्ने झ्यालमा बालुवाले घोटेजस्तो क्षति देखिएको थियो। इन्जिनको भित्री भागमा पनि ज्वालामुखीय पदार्थ जमेको पाइएको थियो। इन्धनको समस्या वा सामान्य यान्त्रिक खराबीका कारण इन्जिन बन्द भएको प्रमाण भेटिएन।
चालक दलको आपत्कालीन निर्णय
इन्जिन बन्द भएपछि चालक दलले विमानलाई तल झार्दै सुरक्षित उचाइ खोज्यो। खरानीको बाक्लो तहबाट बाहिर निस्किएपछि तीन इन्जिन पुनः सञ्चालन गर्न सकिएको थियो। यही अवतरणले विमानलाई खरानीको बादलबाट बाहिर निकाल्न सहयोग गरेको विश्व मौसम विज्ञान सङ्गठनले जनाएको छ।
जकार्तामा अवतरण गर्ने क्रममा चालक दलका लागि अर्को चुनौती देखियो: ककपिटका अगाडिका झ्याल खरानीका कणले घोटिएर लगभग अपारदर्शी भएका थिए। पाइलटले झ्यालको छेउको सानो भागबाट देखिने सीमित दृश्यका आधारमा विमान अवतरण गराए। विमानमा रहेका यात्रु र चालक दलका कसैको ज्यान गएन।
उड्डयन सुरक्षामा परेको प्रभाव
बीए ००९ को घटनाको तीन सातापछि सिङ्गापुर एयरलाइन्सको अर्को बोइङ ७४७ पनि सोही ज्वालामुखीबाट फैलिएको खरानीको सम्पर्कमा पर्यो। त्यस विमानका दुई इन्जिनले शक्ति गुमाए र त्यसलाई पनि जकार्तातर्फ मोडेर सुरक्षित अवतरण गराइयो। यी घटनाले ज्वालामुखीको खरानी विमानको बाहिरी सतह घोट्ने वा उपकरण अवरुद्ध गर्ने जोखिममा मात्र सीमित नरहेको, यसले इन्जिन नै बन्द गराउन सक्ने देखायो।
त्यसपछि अन्तर्राष्ट्रिय नागरिक उड्डयन सङ्गठन, विश्व मौसम विज्ञान सङ्गठन र साझेदार निकायहरूले ज्वालामुखी विस्फोट तथा खरानीको बादलबारे सूचना समयमै पाइलट र वायुसेवा कम्पनीसम्म पुर्याउने व्यवस्था विकास गरे। प्रभावित क्षेत्र वरिपरि विमानको मार्ग परिवर्तन गर्न सहयोग गर्ने अन्तर्राष्ट्रिय वायु मार्ग ज्वालामुखी निगरानी प्रणाली पनि क्रमशः विस्तार भयो।
आज उपग्रह, ज्वालामुखी निगरानी, मौसम पूर्वानुमान र खरानी फैलिने दिशा तथा उचाइको विश्लेषणले जोखिम पहिचानमा सहयोग गर्छ। बेलायतको मौसम कार्यालयका अनुसार बाक्लो खरानी जेट इन्जिनमा पुगेमा इन्जिन रोक्न वा गम्भीर क्षति पुर्याउन सक्छ। त्यसैले विस्फोटको सूचना, खरानीको पूर्वानुमान र उडान मार्गबारे विमानसेवा, मौसम निकाय र उड्डयन नियामकबीच समयमै समन्वय आवश्यक हुन्छ।
बीए ००९ को घटना विमान चालक दलको आपत्कालीन व्यवस्थापनको उदाहरण मात्र होइन। यसले ज्वालामुखीको खरानीलाई अन्तर्राष्ट्रिय उड्डयन सुरक्षाको गम्भीर जोखिमका रूपमा पहिचान गर्न र त्यसबारे विश्वव्यापी चेतावनी तथा समन्वय प्रणाली विकास गर्न प्रेरित गर्यो।
