भरदुतिया: दाजुभाइ र दिदीबहिनीबीचको स्नेह तथा विश्वासको पर्व
ड्रागन मिडिया सम्वाददाता
मिथिला क्षेत्रमा भरदुतियाका रूपमा मनाइने भाइबहिनीको पर्वले दाजुभाइ र दिदीबहिनीबीचको स्नेह, विश्वास र पारिवारिक सम्बन्धलाई बलियो बनाउने सांस्कृतिक परम्परालाई निरन्तरता दिँदै आएको छ। देशका विभिन्न समुदायमा यो पर्व भाइटीका, यमद्वितीया, भ्रातृद्वितीया, भाइदूज र भाइफोटाका नामले पनि मनाइन्छ।
कार्तिक शुक्ल द्वितीयाका दिन मनाइने यस पर्वमा दिदीबहिनीले दाजुभाइको सुख, स्वास्थ्य र दीर्घायुको कामना गर्दै टीका लगाइदिन्छन्। दाजुभाइले पनि दिदीबहिनीप्रति स्नेह र सम्मान व्यक्त गर्दै उपहार दिने चलन छ। मिथिला समाजमा दाजुभाइलाई निम्तो दिएर पूजा तथा भोजन गराउने विधिलाई ‘नोत लिने’ भनिन्छ।
परम्पराअनुसार दाजुभाइलाई आसनमा बसाएर दिदीबहिनीले पिठार र सिन्दूरको टीका लगाइदिन्छन्। त्यसपछि पान–सुपारी अर्पण, आरती र भोजन गराउने चलन छ। दाजुभाइले दिदीबहिनीलाई उपहार दिन्छन्। विधि र चलन परिवार तथा समुदायअनुसार फरक हुन सक्छन्।
यस पर्वको धार्मिक सम्बन्ध यमराज र उनकी बहिनी यमुनासँग जोडिएको जनविश्वास छ। यमुनाले दाजु यमराजलाई घरमा बोलाएर टीका र भोजन गराएको कथाको स्मरणमा यो पर्व मनाउने परम्परा रहेको विश्वास गरिन्छ। त्यसैले यसलाई यमद्वितीया पनि भनिन्छ।
नेपालको मैथिल समाजमा भरदुतिया विशेष उत्साहका साथ मनाइन्छ। नेवार समुदायले यसै अवसरलाई किजापूजाका रूपमा मनाउँछन् भने देशका अन्य समुदायमा भाइटीकाको परम्परा प्रचलित छ। भारतका विभिन्न क्षेत्रमा भाइदूज, भाइफोटा र भाऊबीजजस्ता नामले मनाइने यस पर्वका विधि र सांस्कृतिक स्वरूप पनि क्षेत्रअनुसार फरक छन्।
नाम र विधि फरक भए पनि पर्वको साझा भाव दाजुभाइ र दिदीबहिनीबीचको आत्मीयता, पारस्परिक सहयोग र परिवारप्रतिको जिम्मेवारी हो। पुस्तौँदेखि चलिआएको यस्तो परम्पराले पारिवारिक सम्बन्धलाई नवीकरण गर्नुका साथै समुदायको सांस्कृतिक पहिचानलाई पनि जीवन्त राख्दै आएको छ।
