सभ्य असहमति र लोकतान्त्रिक संस्कारको पक्षमा चन्द्र भण्डारी

काठमाडौं — नेपाली काँग्रेसका चर्चित नेता चन्द्र भण्डारीले सामाजिक सञ्जाल फेसबुकमार्फत सार्वजनिक गरेको विचारले पछिल्लो समय नेपाली राजनीतिमा बढ्दै गएको असहिष्णु अभिव्यक्ति, व्यक्तिगत गालीगलौज र असभ्य बहसप्रति गम्भीर प्रश्न उठाएको छ। उनलेे यसअघि पार्टी एकताका पक्षमा गरेको प्रयास र दिएको अभिब्यक्तिप्रति गगन थापा पक्षले असहिष्णु भइ प्रतिक्रिया जनाएपछि यो विचार सार्वजनिक गरेका हुन। उनको अभिव्यक्ति केवल व्यक्तिगत अनुभूति नभई लोकतान्त्रिक संस्कार, राजनीतिक शिक्षा र सार्वजनिक बहसको स्तरमाथि गरिएको सुस्पष्ट टिप्पणीका रूपमा हेरिएको छ।

भण्डारीले जीवनको यथार्थ स्वीकार्दै “जिउँदो मानिसले प्रशंसा र गाली दुवै पाउँछ” भन्ने सामान्य तर गहिरो सन्देशबाट आफ्नो धारणा सुरु गरेका छन्। यसमार्फत उनले सार्वजनिक जीवनमा रहने व्यक्तिले आलोचना सहनुपर्ने यथार्थलाई स्वाभाविक रूपमा स्वीकार गर्नुपर्ने संकेत गर्छन्। तर उनको मूल जोड आलोचनाको स्वरूप र संस्कारमाथि केन्द्रित देखिन्छ।

उनले “पाठशालाले हामीलाई गाली गर्न होइन, विचार राख्न, तर्क गर्न, सभ्य रूपमा असहमति व्यक्त गर्न र समाधान खोज्न सिकाएको हो” भन्ने भनाइमार्फत शिक्षा र राजनीतिक चेतनाबीचको सम्बन्धलाई स्मरण गराएका छन्। यो कथनले वर्तमान राजनीतिक तथा सामाजिक बहसहरूमा देखिएको आक्रोश, अपशब्द र चरित्र हत्या गर्ने प्रवृत्ति शिक्षाबाट टाढिँदै गएको संकेत गर्छ।

विश्लेषकहरूका अनुसार भण्डारीको भनाइ केवल सामाजिक सञ्जालमा बढ्दो गाली संस्कृतिप्रति असन्तोष होइन, पार्टीभित्र र बाहिर देखिएको आन्तरिक असहमतिलाई समेत सभ्य ढंगले व्यवस्थापन गर्नुपर्ने सन्देश हो। “विचारको प्रतिस्पर्धा स्वस्थ हुन्छ, तर गालीले न सभ्य र संस्कार भएको व्यक्ति बनाउँछ न संस्था” भन्ने वाक्यले लोकतन्त्रको आधार व्यक्तित्व र संस्थागत मर्यादामा टेकेको हुन्छ भन्ने स्पष्ट दृष्टिकोण प्रस्तुत गर्छ।

उनले अन्त्यमा लोकतन्त्रको सुन्दरतालाई फरक मत राख्ने अधिकार मात्र होइन, त्यसको सुरक्षासँग जोडेर व्याख्या गरेका छन्। यो भनाइले बहुमतको दम्भ, अल्पमतको दमन र असहमतिको दण्डीकरणजस्ता प्रवृत्तिप्रति अप्रत्यक्ष चेतावनी दिन्छ। लोकतन्त्रमा असहमति केवल सह्य मात्र होइन, संरक्षित हुनुपर्ने मूल्यमान्यता हो भन्ने सन्देश यसमा निहित छ।

समग्रमा, चन्द्र भण्डारीको यो अभिव्यक्ति तत्कालीन राजनीतिक विवाद वा व्यक्तिगत प्रतिक्रियाभन्दा माथि उठेर नेपाली सार्वजनिक जीवनमा बहसको स्तर, भाषा र संस्कार सुधार गर्न आह्वान गर्ने वैचारिक हस्तक्षेपका रूपमा देखिन्छ। राजनीतिक दल, नेता र सामाजिक सञ्जाल प्रयोगकर्ताहरूका लागि समेत यो सन्देश आत्ममन्थनको अवसर बन्न सक्ने विश्लेषकहरूको भनाइ छ।