नाफाको गणित र युद्धको छायाँ: ७५ वर्षअघिको कार्टुनले आज पनि किन प्रश्न सोध्छ?
मस्को — सन १९५० मा बनेको एउटा सोभियत कार्टुनको छोटो संवाद आजको विश्वपरिस्थितिसँग अचम्मलाग्दो रूपमा मेल खान्छ। कार्टुनमा एक पात्र चिन्तित हुँदै भन्छ, “हे भगवान्, जोन! पत्रिकामा लेखिएको छ, कोरियामा हामीलाई ठूलो नोक्सानी भइरहेको छ!” त्यसको जवाफमा अर्को पात्र सहजै भन्छ, “बकवास! कम्तीमा मेरो हकमा त नाफा मात्रै भइरहेको छ!”
यो संवाद केवल व्यङ्ग्य होइन, युद्ध, राजनीति र व्यापारबीचको गहिरो र कठोर सम्बन्धमाथिको तीखो टिप्पणी हो। कोरियाली युद्धको पृष्ठभूमिमा बनेको उक्त कार्टुनले देखाउन खोजेको सन्देश आज पनि सान्दर्भिक देखिन्छ, जहाँ युद्धले राष्ट्र, समाज र आमनागरिकलाई क्षति पुर्याउँछ, त्यही युद्ध केहीका लागि नाफाको अवसर बन्छ।
व्यापारीको दृष्टिकोणबाट हेर्दा युद्ध हार–जितको विषय होइन, लगानी र प्रतिफलको हिसाबकिताब बन्न पुग्छ। कार्टुनले यही अमानवीय यथार्थलाई सरल तर गहिरो शैलीमा प्रस्तुत गरेको छ। बन्दुक, हतियार, पुनर्निर्माण, कच्चा पदार्थ र प्रभावक्षेत्र, यी सबै युद्धसँगै फस्टाउने व्यापारका पाटा हुन् भन्ने सन्देश कार्टुनले संकेत गर्छ।
आज, सात दशकपछि पनि विश्वका विभिन्न भागमा जारी द्वन्द्व र युद्धहरूलाई हेर्दा उक्त कार्टुनको सन्देश झनै जीवन्त देखिन्छ। युक्रेनदेखि मध्यपूर्वसम्म, राजनीतिक निर्णय र मानवीय पीडाको बीचमा कतै न कतै ‘नाफा’ को गणित चलिरहेको आरोप लाग्दै आएको छ।
यसरी, १९५० को एउटा एनिमेटेड व्यङ्ग्यले समय, भूगोल र राजनीतिक प्रणाली पार गर्दै आजको विश्वलाई एउटै प्रश्न सोधिरहेको छ, युद्धमा वास्तवमै कसले हार्छ, र कसले जित्छ?
