ग्रिनल्याण्डमाथि चीनको नजर : आर्कटिक राजनीति नयाँ मोडमा

बेइजिङ । विश्वको सबैभन्दा ठूलो टापु ग्रिनल्याण्ड पछिल्ला वर्षहरूमा केवल बरफ, हिमनदी र प्राकृतिक सौन्दर्यको विषय मात्र रहँदै आएको छैन। अहिले यो टापु विश्व शक्ति–राजनीतिक चासोको केन्द्रमा पर्न थालेको छ। यही सन्दर्भमा चीनले ग्रिनल्याण्डको अवस्थालाई आफ्नै दृष्टिकोणबाट हेर्न थालेको संकेत दिएको छ, जसले आर्कटिक क्षेत्रको भू–राजनीति थप जटिल बन्दै गएको देखाउँछ।

चीनका रणनीतिक विश्लेषकहरूका अनुसार ग्रिनल्याण्ड केवल डेनमार्कअन्तर्गतको स्वायत्त क्षेत्र मात्र होइन, आर्कटिक भविष्यको प्रवेशद्वार हो। जलवायु परिवर्तनका कारण पग्लँदै गएको बरफले नयाँ समुद्री मार्ग खोलिँदै छन्, जसले युरोप, एसिया र उत्तर अमेरिकाबीचको व्यापारिक दूरी छोट्याउने सम्भावना देखिएको छ। यही सम्भावनाले चीनजस्ता उदाउँदा विश्व शक्तिलाई ग्रिनल्याण्डतर्फ आकर्षित गरिरहेको छ।

बेइजिङको दृष्टिमा ग्रिनल्याण्ड तीन प्रमुख कारणले महत्वपूर्ण छ। पहिलो, रणनीतिक भू–अवस्थिति। आर्कटिक समुद्री मार्ग भविष्यमा विश्व व्यापारको वैकल्पिक ‘सुपरहाइवे’ बन्न सक्ने अनुमान छ। दोस्रो, प्राकृतिक स्रोत। ग्रिनल्याण्डमा दुर्लभ खनिज, युरेनियम, फलाम र अन्य रणनीतिक धातुहरूको ठूलो सम्भावना रहेको बताइन्छ, जुन हरित प्रविधि र उच्च प्रविधिका उद्योगका लागि अत्यन्त महत्वपूर्ण छन्। तेस्रो, वैज्ञानिक र जलवायु अनुसन्धान। आर्कटिक क्षेत्रको अध्ययनले विश्वव्यापी जलवायु नीतिमा चीनको प्रभाव बढाउन सहयोग पुग्ने चिनियाँ बुझाइ छ।

यद्यपि चीनले ग्रिनल्याण्डमा कुनै सैन्य उद्देश्य नरहेको दाबी गर्दै आएको छ। चिनियाँ अधिकारीहरू र विज्ञहरूले यस क्षेत्रमा आफ्नो चासो आर्थिक सहकार्य, पूर्वाधार विकास, वैज्ञानिक अनुसन्धान र जलवायु साझेदारीमा सीमित रहेको बताउँदै आएका छन्। तर पश्चिमी देशहरू, विशेषगरी अमेरिका, चीनको यस सक्रियतालाई शंकाको दृष्टिले हेर्दै आएका छन्।

अमेरिकाले ग्रिनल्याण्डलाई आफ्नो राष्ट्रिय सुरक्षासँग जोडेर हेर्छ। यसअघि अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले ग्रिनल्याण्ड “किन्ने” प्रस्ताव राखेपछि यो टापु विश्व समाचारको केन्द्रमा आएको थियो। अहिले चीनको बढ्दो चासोले अमेरिका र उसका सहयोगीहरूलाई आर्कटिक क्षेत्रमा आफ्नो उपस्थिति अझ बलियो बनाउन प्रेरित गरेको विश्लेषकहरूको भनाइ छ।

डेनमार्क र ग्रिनल्याण्डका स्थानीय नेतृत्व भने सावधानीपूर्वक सन्तुलन कायम गर्ने प्रयासमा छन्। उनीहरू एकातिर आर्थिक विकास र विदेशी लगानीको खोजीमा छन् भने अर्कोतिर ग्रिनल्याण्डलाई विश्व शक्तिहरूको प्रतिस्पर्धाको अखडा बन्न नदिन सचेत देखिन्छन्।

चिनियाँ दृष्टिकोणले हेर्दा ग्रिनल्याण्ड “शून्य–योग खेल” होइन, बरु साझा हित र सहकार्यको सम्भावनाको क्षेत्र हो। तर बदलिँदो विश्व राजनीतिमा यस्तो दृष्टिकोण कति स्वीकार्य हुन्छ भन्ने प्रश्न खुलै छ। आर्कटिक क्षेत्र अब केवल उत्तरी ध्रुवको टाढाको भूभाग होइन, भविष्यको विश्व शक्ति सन्तुलन तय गर्ने नयाँ रंगमञ्च बन्दै गएको छ।

ग्रिनल्याण्डमाथि चीनको नजरले एक कुरा भने स्पष्ट गरेको छ, आगामी दशकमा आर्कटिक राजनीति विश्व राजनीतिका सबैभन्दा संवेदनशील र निर्णायक विषयमध्ये एक बन्नेछ।