मध्यपूर्व युद्धको संघारमा: इरान वरिपरि बढ्दो तनाव, विश्व बजार र कूटनीतिमा गहिरिँदो चिन्ता
बेइजिङ/तेहरान/वाशिङ्टन । पछिल्ला २४ घण्टामा मध्यपूर्व, विशेषतः इरान वरिपरि सैन्य द्वन्द्व चर्किने जोखिम तीव्र रूपमा बढेको छ। अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमका अनुसार अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प प्रशासनले इरानविरुद्ध सीमित तर लक्षित सैन्य कारबाहीका विकल्पहरूबारे विचार गरिरहेको छ भने त्यससँगै मध्यपूर्वमा थप सैन्य शक्ति तैनाथी पनि बढाइँदैछ।
वाशिङ्टनबाट बढ्दो दबाबबीच इरानले कडा चेतावनी दिँदै ‘जस्तो प्रतिक्रिया आयो, त्यस्तै जवाफ’ दिने संकेत गरेको छ। क्षेत्रीय देशहरूले सम्भावित युद्धले समग्र क्षेत्रलाई अस्थिर बनाउने गम्भीर चिन्ता व्यक्त गरिरहेका छन्। चीनले भने सैन्य दुस्साहसले मध्यपूर्वलाई अप्रत्याशित र विनाशकारी खाडलतर्फ धकेल्ने स्पष्ट चेतावनी दिएको छ।
तनाव बढेसँगै विश्व बजारमा पनि असर देखिएको छ। सुन र तेलको मूल्य एकाएक उकालो लागेको छ, जसले लगानीकर्ता र बजार सहभागीहरूको चिन्ता झल्काउँछ।
रोयटर्सका अनुसार राष्ट्रपति ट्रम्पले इरानका सुरक्षा संरचना र नेतृत्वलाई लक्षित सीमित आक्रमण समेतका विकल्प तौलिरहेका छन्। केही स्रोतहरूले वाशिङ्टन ‘राजनीतिक परिवर्तन’का लागि दबाब सिर्जना गर्ने रणनीतिमा रहेको बताएका छन्। बीबीसीका अनुसार अमेरिकी नौसेनाको ड्रोन इरानी तट नजिकैको खाडी क्षेत्रमा सक्रिय देखिएको छ।
फाइनान्सियल टाइम्सले क्षेत्रीय रूपमा ३० देखि ४० हजार अमेरिकी सैनिक, दर्जनौँ लडाकु विमान, युद्धपोत र हवाई सुरक्षा प्रणाली तैनाथ रहेको उल्लेख गरेको छ। यसैबीच, विमानवाहक युद्धपोत ‘अब्राहम लिंकन’ नेतृत्वको ठूलो नौसैनिक समूह इरानतर्फ अघि बढिरहेको सन्देश अमेरिकी राष्ट्रपति स्वयंले सार्वजनिक गरेका छन्।
इरानका सर्वोच्च नेता अयातोल्लाह अली खामेनीका वरिष्ठ सल्लाहकार अली शमखानीले अमेरिकाबाट हुने कुनै पनि स्तरको सैन्य कारबाहीलाई ‘युद्धको सुरुआत’ मानिने र त्यसको ‘तत्काल, सर्वव्यापी र अभूतपूर्व’ जवाफ दिइने चेतावनी दिएका छन्। इरानले होर्मुज जलडमरूमध्यमा प्रत्यक्ष फायरिङ सहितको सैन्य अभ्यास गर्ने जानकारी पनि जहाजहरूलाई गराइसकेको छ। इरानी परराष्ट्रमन्त्रीले अमेरिकी आक्रमण भए ‘तत्काल र शक्तिशाली’ प्रतिक्रिया तयार रहेको बताएका छन्।
विशेषज्ञहरूका अनुसार वाशिङ्टनले सार्वजनिक दबाब, सूचनात्मक युद्ध र सैन्य चालबाजी एकसाथ बढाइरहेको छ, जसको जवाफ इरानले भाषिक र सैन्य दुवै तहमा दिइरहेको छ। यद्यपि, दुवै पक्षका आफ्नै सीमाहरू छन्। अमेरिकाका लागि ‘कसरी लड्ने, कति टाढासम्म जाने, कति समय लाग्ने र अपेक्षित नतिजा आउँछ कि आउँदैन’ भन्ने प्रश्नहरू निर्णायक छन्। इरानका लागि भने मुख्य लक्ष्य द्वन्द्व टार्नु भए पनि निरन्तर दबाबले प्रतिक्रिया कडा बनाउन बाध्य पारिरहेको छ।
संयुक्त राष्ट्रसंघमा चीनका राजदूत फु छङले सैन्य दुस्साहसले क्षेत्रलाई अज्ञात खाडलतर्फ लैजाने चेतावनी दिँदै सबै पक्षलाई संयुक्त राष्ट्रसंघको चार्टरअनुसार संयम अपनाउन आग्रह गरेका छन्। चीनले बल प्रयोग वा धम्कीको विरोध गर्दै शान्ति र स्थिरताका लागि कूटनीतिक प्रयास बढाउन आह्वान गरेको छ।
रुसका राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनले इरानस्थित अवस्थाबारे नजिकबाट निगरानी गरिरहेको बताएका छन्। पाकिस्तान, भारतलगायत देशका वरिष्ठ अधिकारीहरूले पनि इरानी समकक्षीसँग संवाद गरेका छन्। टर्कीले सीमा क्षेत्रमा आपतकालीन तयारीबारे विचार गरिरहेको बताइएको छ। साउदी अरेबिया, कतार, ओमान र इजिप्टले वाशिङ्टनलाई इरानमाथि आक्रमण नगर्न आग्रह गरेका छन्, किनकि प्रतिशोधको पहिलो लक्ष्य आफूहरू बन्न सक्ने चिन्ता उनीहरूको छ।
अल जजिराका अनुसार सुनको मूल्य नयाँ रेकर्डमा पुगेको छ। यस वर्षको सुरुदेखि नै उल्लेखनीय उछाल आएको सुन प्रतिऔंस ५,५०० डलर नाघेको बताइएको छ। उता, ब्रेन्ट कच्चा तेलको मूल्य चार महिनाकै उच्च बिन्दुमा पुगेको छ। विश्लेषकहरूका अनुसार यदि इरानले होर्मुज जलडमरूमध्य बन्द गर्यो भने दैनिक करोडौँ ब्यारेल तेल आपूर्ति प्रभावित हुन सक्छ, जसको असर विश्व अर्थतन्त्रमा गहिरो पर्नेछ।
अन्तर्राष्ट्रिय संकट समूहका विश्लेषकहरूका अनुसार यदि अमेरिका–इरान द्वन्द्व चर्कियो भने यसको असर छिमेकी देशहरूमा फैलिन सक्ने उच्च जोखिम छ, शरणार्थी समस्या, अस्थिरता र कट्टरपन्थी गतिविधि बढ्ने सम्भावनासहित।
समग्रमा, इरान वरिपरि बढ्दो सैन्य तनावले मध्यपूर्व मात्र होइन, विश्व राजनीति र अर्थतन्त्रलाई पनि संवेदनशील मोडमा पुर्याएको छ। कूटनीतिक संयम र संवादबाट समाधान खोज्न नसकिए, सानो झिल्काेले ठूलो आगो निम्त्याउने खतरा बढ्दै गएको देखिन्छ।
