युरोपमा चरम मौसमको दोहोरो प्रहार: दक्षिणमा विनाशकारी आँधी र बाढी, उत्तरमा कठ्यांग्रिने चिसो

काठमाडौं / हालका हप्ताहरूमा युरोपभरि चरम मौसमको गम्भीर लहर फैलिँदा दक्षिणी युरोपमा शक्तिशाली एटलान्टिक आँधीले बाढी र पहिरो निम्त्याएको छ भने मध्य र उत्तरी युरोपका ठूला भू–भागहरू आर्कटिक चिसोको चपेटामा परेका छन्। यस दोहोरो मौसमीय प्रहारले दर्जनौँ मानिसको ज्यान गएको, हजारौँ विस्थापित भएको र जनजीवन तथा पूर्वाधारमा व्यापक क्षति पुगेको छ।

पुर्तगालमा ‘क्रिस्टिन’ र ‘लियोनार्दो’ नाम दिइएका शक्तिशाली एटलान्टिक आँधीहरूले पछिल्ला हप्ताहरूमा ठूलो विनाश मच्चाएका छन्। निरन्तरको भारी वर्षा, बाढी, पहिरो, विद्युत अवरोध र यातायात अव्यवस्थाका कारण कम्तीमा १४ जनाको मृत्यु भएको छ भने सयौँ मानिस घाइते वा विस्थापित भएका छन्। विशेष गरी केन्द्रीय पुर्तगालका क्षेत्रहरू सबैभन्दा बढी प्रभावित भएका छन्। अवस्थाको गम्भीरतालाई मध्यनजर गर्दै पुर्तगाली सरकारले प्रभावित परिवार, व्यवसाय र स्थानीय निकायका लागि करिब २.५ अर्ब युरो बराबरको राहत तथा पुनःस्थापना प्याकेज घोषणा गरेको छ।

छिमेकी देश स्पेनमा पनि आँधी ‘लियोनार्दो’ ले दक्षिणी क्षेत्रहरूमा व्यापक क्षति पुर्‍याएको छ। मुसलधारे वर्षाका कारण अन्दालुसिया र एक्स्त्रेमादुराका विभिन्न भागमा नदीहरू उर्लिएपछि ३ हजारदेखि ५ हजारसम्म मानिसलाई सुरक्षित स्थानमा सार्नुपरेको छ। विद्यालयहरू बन्द गरिएका छन् भने यातायात सेवा अवरुद्ध हुँदै अधिकांश रेल सेवा स्थगित गरिएको छ।

पुर्तगालको समुद्र तथा वायुमण्डल संस्थान (IPMA) का अनुसार, लगातार सक्रिय एटलान्टिक न्यूनचापीय प्रणालीहरू र असामान्य रूपमा कमजोर तथा स्थानान्तरण भएको ‘अजोरेस हाई’ का कारण यस्तो चरम मौसम सिर्जना भएको हो। मौसमविद एन्जेला लोरेन्सोका अनुसार यस्ता प्रणालीहरूले छोटो समयमै अत्यन्त शक्तिशाली र विनाशकारी हावाहुरी निम्त्याउन सक्छन्। लिस्बन विश्वविद्यालयका जलवायु वैज्ञानिक प्रोफेसर पेद्रो मातोस सोआरेसले यस्ता लगातार आँधीहरू दुर्लभ भए पनि पुर्तगालको उपोष्ण र मध्य अक्षांशबीचको संक्रमणीय जलवायुमा पूर्ण रूपमा असामान्य नभएको बताएका छन्।

दक्षिणी युरोप वर्षा र आँधीको चपेटामा परिरहँदा, मध्य र उत्तरी युरोप भने कडा चिसो, भारी हिमपात र जम्ने वर्षाका कारण ठप्पजस्तै बनेका छन्। जर्मनीको उत्तर–पूर्वी क्षेत्रमा चरम जाडोका कारण दर्जनौँ सवारी दुर्घटना भएका छन्। बर्लिन वरपरका राजमार्गका केही खण्ड अस्थायी रूपमा बन्द गर्नुपरेको छ। दुर्घटनामा दर्जनौँ घाइते भएका छन् भने ब्रान्डेनबर्ग राज्यमा एक वृद्ध महिलाको ज्यान गएको पुष्टि गरिएको छ। सार्वजनिक यातायात सेवा रोकिएको छ, विद्यालयहरू बन्द गरिएका छन् र बर्लिन–ह्यानोभर रेल सेवा समेत प्रभावित भएको छ।

रोमानियामा कडा चिसो, हिमपात र जम्ने वर्षाका लागि ‘रेड अलर्ट’ जारी गरिएको छ। त्यहाँ तापक्रम माइनस १५ डिग्री सेल्सियससम्म झरेको छ भने कतिपय स्थानमा १५ सेन्टिमिटर बाक्लो हिउँ जमेको छ।

बाल्टिक तट क्षेत्रमा इस्टोनिया र लाट्भियाले पछिल्ला वर्षकै सबैभन्दा कठोर जाडो भोगिरहेका छन्। इस्टोनियामा केही टापुहरू दशकयताकै सबैभन्दा खराब बरफ अवस्थाबाट गुज्रिरहेका छन्, जसका कारण फेरी सेवा बन्द भएको छ र स्थानीय बासिन्दाहरू आवश्यक सामग्रीका लागि होभरक्राफ्ट वा सबै भू–भागमा चल्ने सवारी साधनमा निर्भर हुनुपरेको छ। लाट्भियामा पछिल्ला १२ वर्षकै सबैभन्दा चिसो मौसम देखिएको छ, जहाँ डाउगाभपिल्स शहरमा तापक्रम माइनस ३२ डिग्री सेल्सियस मापन गरिएको छ।

विश्व मौसम विज्ञान संगठन (WMO) का अनुसार, आर्कटिक क्षेत्रमा भएको अचानक ‘स्ट्राटोस्फेरिक वार्मिङ’ घटनाले पोलार भोर्टेक्स कमजोर बनेपछि यस्तो अवस्था सिर्जना भएको हो। सामान्यतया जाडोयाममा बलियो रहने पोलार भोर्टेक्सले आर्कटिक चिसोलाई थुनिराख्छ, तर यसमा अवरोध आएपछि अत्यन्त चिसो हावा युरोप, उत्तर अमेरिका र एसियाजस्ता मध्य अक्षांशीय क्षेत्रतर्फ फैलिने गर्दछ।

विशेषज्ञहरूका अनुसार, जलवायु परिवर्तनसँगै यस्ता चरम मौसम घटनाहरूको आवृत्ति र तीव्रता बढ्दै जान सक्ने भएकाले युरोपसहित विश्व समुदाय गम्भीर चुनौतीतर्फ उन्मुख हुँदै गएको छ।