चुनावी सुनामीको संकेत : के नेपालमा ‘सुपर मेजोरिटी’ को नयाँ इतिहास लेखिँदैछ ?

# पासाङ ल्हामु

नेपालको राजनीतिक आकाशमा यतिबेला एउटा असाधारण चुनावी लहर बहिरहेको छ, जसले राजनीतिक वृत्तमा मात्र होइन अन्तर्राष्ट्रिय विश्लेषकहरूको ध्यानसमेत तान्न थालेको छ। पछिल्लो निर्वाचनको मतगणनामा देखिएको प्रवृत्तिले नयाँ राजनीतिक शक्तिका रूपमा उदाएको राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) ले अभूतपूर्व जनादेश पाउने सम्भावनाबारे चर्चा चुलिएको छ। यदि कुनै दलले संसदको ८० प्रतिशतभन्दा बढी सिट हासिल गर्ने अवस्था बनेमा त्यो विश्व राजनीतिमा नै दुर्लभ मानिने ‘सुपर मेजोरिटी’ को उदाहरण बन्न सक्छ।

नेपालमा यस्तो अवस्था सिर्जना भयो भने यो केवल सामान्य चुनावी विजय मात्र हुनेछैन, बरु जनताले एउटै शक्तिलाई व्यापक विश्वासका साथ राजनीतिक परिवर्तनको जिम्मेवारी सुम्पिएको संकेतका रूपमा व्याख्या गरिनेछ। यही सम्भावनाले अहिले देशको राजनीतिक बहसलाई थप रोचक बनाएको छ।

विश्व राजनीतिको इतिहासमा पनि यस्ता असाधारण जनादेशका उदाहरणहरू निकै कम पाइन्छन्। सन् २०१८ मा बंगलादेशमा आएको चुनावी परिणाम त्यसमध्ये एक मानिन्छ। त्यसबेला प्रधानमन्त्री शेख हसिना वाजेदको नेतृत्वमा रहेको अवामी लीग गठबन्धनले संसद्मा अत्यन्त ठूलो बहुमत हासिल गरेको थियो। सो निर्वाचनपछि अवामी लीगको राजनीतिक वर्चस्व अझ बलियो बनेको थियो र हसिनाले लगातार अर्को कार्यकालका लागि सरकारको नेतृत्व सम्हालिन्।

यसअघि सन् १९८४ मा भारतमा पनि यस्तै ऐतिहासिक जनादेश देखिएको थियो। तत्कालीन प्रधानमन्त्री इन्दिरा गान्धीको हत्या भएपछि भएको आम निर्वाचनमा राजीव गान्धीको नेतृत्वमा रहेको भारतीय राष्ट्रिय कांग्रेसले लोकसभामा अभूतपूर्व बहुमत हासिल गरेको थियो। ५१४ सदस्यीय लोकसभामा ४०४ सिट जित्दै कांग्रेसले लगभग ८० प्रतिशत बहुमत प्राप्त गरेको थियो, जुन भारतीय लोकतान्त्रिक इतिहासकै सबैभन्दा ठूलो जनादेशका रूपमा आज पनि उल्लेख गरिन्छ।

क्यारिबियन क्षेत्रको सानो टापु राष्ट्र बर्बाडोसमा पनि असाधारण चुनावी परिणाम देखिएको छ। सन् २०१८ र २०२२ मा सम्पन्न आम निर्वाचनमा मीया मोट्लेको नेतृत्वमा रहेको बर्बाडोस लेबर पार्टी (बीएलपी) ले संसदका सबै सिट जित्दै पूर्ण बहुमत हासिल गरेको थियो। यस्तो परिणाम लोकतान्त्रिक राजनीतिमा निकै दुर्लभ मानिन्छ, किनकि सामान्यतया संसद्मा बहुदलीय प्रतिनिधित्व कायम रहने गर्दछ।

यस्ता उदाहरणहरूले के देखाउँछन् भने विश्व राजनीतिमा ८० प्रतिशतभन्दा बढी सिटसहितको ‘सुपर मेजोरिटी’ अत्यन्तै दुर्लभ घटना हो। प्रायः लोकतान्त्रिक प्रणालीमा विभिन्न दलहरूको प्रतिनिधित्व कायम रहने भएकाले कुनै एक शक्तिले अत्यधिक बहुमत पाउने अवस्था विरलै देखिन्छ।

नेपालको वर्तमान चुनावी माहोलमा पनि यही प्रश्न उठ्न थालेको छ, के यहाँ पनि त्यस्तै अभूतपूर्व जनादेश सम्भव छ? प्रतिनिधिसभामा कुल २७५ सिट रहेका छन्। यदि कुनै दलले २२० सिटभन्दा बढी हासिल गर्छ भने त्यो करिब ८० प्रतिशतभन्दा बढी बहुमत हुनेछ, जसलाई ‘सुपर मेजोरिटी’ मानिन्छ। यस्तो परिणाम आयो भने नेपाल पनि विश्वका ती सीमित राष्ट्रहरूको सूचीमा सामेल हुनेछ। जहाँ जनताले एउटै राजनीतिक शक्तिलाई अत्यन्त ठूलो जनादेश दिएका छन्।

यद्यपि अहिलेको सबै चर्चा मतगणनाबाट देखिएको प्रारम्भिक प्रवृत्तिमै आधारित छ। अन्तिम परिणाम भने निर्वाचन आयोगले सार्वजनिक गर्ने आधिकारिक तथ्यांकबाट मात्र स्पष्ट हुनेछ। तर जे–जस्तो नतिजा आए पनि एउटा कुरा भने स्पष्ट देखिएको छ कि नेपालको राजनीति यतिबेला परिवर्तनको एउटा महत्त्वपूर्ण मोडमा उभिएको छ।

यदि जनादेशले नयाँ शक्ति र नयाँ राजनीतिक धारलाई असाधारण समर्थन दियो भने त्यो केवल निर्वाचनको परिणाम मात्र नभई देशको राजनीतिक दिशा र शक्ति सन्तुलनमा ठूलो परिवर्तनको संकेत बन्न सक्छ। त्यसैले अहिलेको निर्वाचन परिणाम केवल सिटको गणित मात्र होइन, नेपालको भविष्यको राजनीतिक मार्गचित्रसँग पनि गहिरो रूपमा जोडिएको छ।