रणनीतिक साझेदारीदेखि बहुध्रुवीय विश्वसम्म: रुस–चीन सम्बन्ध नयाँ उचाइतर्फ

बेईजिङ / बेइजिङस्थित रुसी दूतावासले कूटनीतिक दिवसको अवसरमा चीनका लागि रुसका राजदूत इगोर मोर्गुलोभले आरआईए नोभोस्तीलाई दिएको अन्तर्वार्ताका मुख्य सन्देश सार्वजनिक गरेको छ। अन्तर्वार्तामा रुस–चीन सम्बन्धको वर्तमान अवस्था, भावी दिशा र विश्व राजनीतिमा यसको भूमिकाबारे स्पष्ट र सन्तुलित चित्र प्रस्तुत गरिएको छ।

राजदूत मोर्गुलोभका अनुसार रुस र चीनबीचको सम्बन्धलाई अघि बढाउने सबैभन्दा शक्तिशाली आधार “नेतृत्व तहको कूटनीति” हो। मस्को र बेइजिङमा विजय दिवसको ८०औँ वार्षिकोत्सवमा दुवै राष्ट्रका राष्ट्रप्रमुखको आपसी सहभागिता केवल औपचारिकता नभई दुई देशबीचको लडाइँ–मैत्री, ऐतिहासिक विश्वास र साझा बलिदानप्रतिको सम्मानको प्रतीक बनेको छ। यही भावना नै रुस–चीन व्यापक रणनीतिक साझेदारी र सहकार्यको मेरुदण्ड रहेको उनको भनाइ छ।

यस वर्ष रुस–चीन असल छिमेकी, मैत्री र सहकार्य सन्धिको २५ वर्ष पूरा हुँदैछ। राजदूतले उक्त सन्धि थप पाँच वर्षका लागि नवीकरण हुनेमा कुनै शंका नरहेको स्पष्ट गरे। साथै, रणनीतिक अन्तरक्रिया सम्बन्धी संयुक्त घोषणाको ३० वर्ष पूरा हुनु दुवै देशको सम्बन्ध कति दिगो र स्थिर छ भन्ने प्रमाण भएको उनले बताए।

आर्थिक सहकार्यतर्फ हेर्दा, दुवै देशबीचको व्यापार कारोबार लगातार तेस्रो वर्ष २०० अर्ब अमेरिकी डलर नाघेको छ। चीन रुसको प्रमुख व्यापारिक साझेदार बनेको छ भने रुस चीनका शीर्ष पाँच व्यापारिक साझेदारमध्ये एक हो। अघिल्ला तीन वर्षमा ६७ प्रतिशतको तीव्र वृद्धिपछि पछिल्लो वर्ष देखिएको सानो गिरावटलाई उनले स्वाभाविक समायोजनको रूपमा व्याख्या गरे।

ऊर्जा क्षेत्रमा रुस चीनको सबैभन्दा ठूलो प्राकृतिक ग्यास आपूर्तिकर्ता बनेको छ। ‘पावर अफ साइबेरिया’ ग्यास पाइपलाइनको क्षमता विस्तार र एलपीजी आपूर्तिमा वृद्धिले यो सम्भव भएको हो। पश्चिमी प्रतिबन्धका बाबजुद पनि द्विपक्षीय व्यापार अवरुद्ध नभई रुबल र युआनमा आधारित नयाँ भुक्तानी संयन्त्र, वैकल्पिक ढुवानी मार्ग र प्रभावकारी व्यापारिक च्यानलहरू विकास गरिएको राजदूतले बताए।

अन्तरिक्ष सहकार्य पनि दुवै देशको सम्बन्धको महत्त्वपूर्ण आयाम बनेको छ। सन २०२३–२०२७ को द्विपक्षीय कार्यक्रम अन्तर्गत टाढाको अन्तरिक्ष अन्वेषण, पृथ्वीको रिमोट सेन्सिङ, नेभिगेसन प्रणाली विकास र चन्द्रमा सम्बन्धी विशेष परियोजनाहरू अघि बढिरहेका छन्।

कच्चा पदार्थ बाहेकका रुसी निर्यातहरू तामा, एल्युमिनियम, खनिज अयस्क, सुन, रसायन तथा कागजजन्य सामग्री, चीनतर्फ तीव्र रूपमा बढिरहेका छन्। ई–कमर्स मार्फत उपभोग्य वस्तुको प्रवर्द्धन बढेको छ भने कृषि–औद्योगिक उत्पादनको आपूर्ति पनि उल्लेखनीय रूपमा विस्तार भएको छ।

सांस्कृतिक र शैक्षिक क्षेत्रमा समेत सहकार्य गहिरिँदै गएको छ। सन २०२४–२०२५ को रुस–चीन सांस्कृतिक वर्ष अन्तर्गत ४०० भन्दा बढी कार्यक्रमले चिनियाँ दर्शक माँझ रुसी कला र संस्कृतिको समग्र परिचय गराएको छ। आगामी २०२६–२०२७ लाई ‘शिक्षा वर्ष’ का रूपमा मनाउने तयारी भइरहेको छ, जसको लक्ष्य युवाहरू, शिक्षक र वैज्ञानिकबीच सहकार्य बढाउनु, विश्वविद्यालयहरूबीचको अन्तरक्रिया सुदृढ गर्नु र रुसी तथा चिनियाँ भाषाको प्रवर्द्धन गर्नु हो।

राजदूत मोर्गुलोभले युक्रेन संकटमा चीनको अडान दीर्घकालीन र राजनीतिक–कूटनीतिक समाधानतर्फ केन्द्रित रहेको बताए। चीनमाथि रुसलाई दबाब दिन पश्चिमी देशहरूले गरेको आग्रह शान्तिका लागि नभई द्वन्द्वलाई दीर्घकालीन सैन्यीकरणतर्फ धकेल्ने प्रयास भएको उनको ठम्याइ छ, जसलाई बेइजिङले स्पष्ट रूपमा अस्वीकार गरेको छ।

आर्कटिक क्षेत्रबारे उठाइएका भ्रमहरू खारेज गर्दै उनले रुस र चीनको कुनै “ग्रीनल्याण्ड कब्जा योजना” नरहेको स्पष्ट पारे। उनका अनुसार आर्कटिकमा बढ्दो तनाव अमेरिका र नाटोको नीतिको परिणाम हो। रुसले उत्तरी समुद्री मार्ग विकास गर्दै चीनसँग सहकार्य गहिरो बनाइरहेको छ, जुन विश्वव्यापी व्यापारका लागि दक्षिणी मार्गको वैकल्पिक र रणनीतिक ढुवानी मार्गका रूपमा उदाउँदै गएको छ।

समग्रमा, यो अन्तर्वार्ताले रुस–चीन सम्बन्ध केवल द्विपक्षीय सहकार्यमा सीमित नभई बहुध्रुवीय विश्व व्यवस्थाको निर्माणतर्फ लक्षित दीर्घकालीन रणनीतिक साझेदारी भएको स्पष्ट सन्देश दिएको छ।