आप्रवासन हिरासतको छायाँमा मानवीय संकट: एक शिशुबाट उठेको कठोर प्रश्न

वासिङ्टन — संयुक्त राज्य अमेरिकाको आप्रवासन हिरासत केन्द्रमा राखिएकी १८ महिनाकी एक बालिका गम्भीर श्वासप्रश्वास सम्बन्धी रोगका कारण अस्पताल भर्ना भएपछि पुनः औषधि बिना हिरासतमा फर्काइएकी घटनाले व्यापक कानुनी र मानवीय बहस जन्माएको छ। गत शुक्रबार संघीय अदालतमा दायर गरिएको मुद्दा अनुसार अस्पतालमा जीवनरक्षक उपचार पाएकी ती बालिकालाई चिकित्सकले तोकेको दैनिक औषधि नदिई केही दिनमै पुनः हिरासतमा पठाइएको थियो।

उक्त मुद्दामा जनाइएअनुसार ती बालिका र उनका अभिभावकलाई गत डिसेम्बरमा अमेरिकी आप्रवासन तथा भन्सार प्रवर्तन निकाय (ICE) सँग तय गरिएको नियमित उपस्थितिका क्रममा पक्राउ गरिएको थियो। त्यसपछि उनीहरूलाई दक्षिण टेक्सासस्थित डिले (Dilley) आप्रवासन प्रशोधन केन्द्रमा सारिएको थियो, जुन अमेरिकामा हाल सञ्चालनमा रहेको एकमात्र पारिवारिक हिरासत केन्द्र हो।

हिरासतअघि पूर्णतः स्वस्थ रहेको बताइएकी ती बालिका जनवरीमा अस्पताल लगिँदा निमोनिया, कोभिड–१९, रेस्पिरेटरी सिन्सिसियल भाइरस (RSV) र गम्भीर श्वासप्रश्वास संकटबाट ग्रस्त रहेको चिकित्सकीय परीक्षणमा देखिएको थियो। उनी १० दिनसम्म अस्पतालमा उपचाररत रहिन्। तर मुद्दाअनुसार अस्पतालबाट डिस्चार्ज भएपछि उनलाई चिकित्सकले तोकेको दैनिक औषधि उपलब्ध नगराई पुनः हिरासतमा फर्काइएको थियो।

अमेरिकी सञ्चारमाध्यम एनबीसीले चिकित्सकीय अभिलेखको समीक्षा गरेका विज्ञहरूलाई उद्धृत गर्दै ती बालिका “अत्यन्तै जोखिमपूर्ण अवस्थामा” रहेको र “स्वास्थ्य अचानक बिग्रने तथा मृत्युको उच्च जोखिम” सामना गरिरहेकी थिइन् भन्ने उल्लेख गरेको छ। शुक्रबार उनका वकिलले संघीय अदालतमा आपतकालीन हेबियस कोर्पस याचिका दायर गरेपछि मात्र बालिका र उनका अभिभावकलाई रिहा गरिएको थियो। यद्यपि, वकिलका अनुसार बालिकाका औषधि तथा जन्म प्रमाणपत्र अझै पनि ICE को नियन्त्रणमै रहेको छ।

यो घटनाले डिले आप्रवासन केन्द्रको अवस्थाबारे पुनः ध्यान केन्द्रित गरेको छ। DetentionReports.com को विवरणअनुसार त्यहाँको बन्दी संख्या गत अक्टोबरमा ५०० भन्दा कमबाट जनवरी अन्त्यसम्म १,३३२ पुगेको छ। सिराक्युज विश्वविद्यालयका सहायक अनुसन्धान प्राध्यापक अस्टिन कोचरका अनुसार तीमध्ये करिब ८०० जना बालबालिका हुनसक्ने अनुमान गरिएको छ।

जनवरी अन्त्यमा केन्द्रको भ्रमण गरेका आप्रवासन अधिवक्ता एरिक लीले त्यहाँको अवस्थालाई “गम्भीर चिन्ताजनक” भनेका छन्। अमेरिकी प्रतिनिधिसभाका सदस्य जोआक्विन क्यास्ट्रोले पनि भ्रमणपश्चात आफूले देखेको अवस्था “अमानवीय” भएको टिप्पणी गरेका छन्।

गैरनाफामूलक खोज पत्रकारिता संस्था प्रो–पब्लिकाले सार्वजनिक गरेको प्रतिवेदनमा डिलेमा राखिएका बालबालिकाले अपर्याप्त भोजन, प्रदूषित पानी, न्यून स्वास्थ्य सेवा तथा सीमित शैक्षिक पहुँचको अनुभव गरेको बताएका छन्।

डिले मात्र विवादमा परेको केन्द्र होइन। अमेरिकी गृह सुरक्षा विभाग (DHS) ले सोमबार टेक्सासमै ICE हिरासतमा राखिएकी एक प्यालेस्टिनी महिलालाई दौरा परेपछि अस्पताल भर्ना गरिएको जनाएको छ। उनको कानुनी टोलीले हिरासत अवधिमा कुपोषणसँग सम्बन्धित चक्कर, बेहोस हुने समस्या र अन्य लक्षण देखिएको दाबी गरेको छ। अस्पताल भर्नापछि उनको अवस्था र स्थानबारे परिवार तथा वकिललाई जानकारी नदिइएको आरोप पनि लगाइएको छ।

लामो समयसम्मको हिरासतका कारण केही आप्रवासीहरूले स्वेच्छिक देशनिकाला कागजातमा हस्ताक्षर गरिसकेपछि पनि अदालत सुनुवाइको प्रतीक्षामा हिरासतमै बसिरहनुपरेको स्थानीय सञ्चारमाध्यमलाई क्यालिफोर्निया कोलाबोरेटिभ फर इमिग्रेन्ट जस्टिसकी वरिष्ठ अधिवक्ता एना एलिसिया हुवेर्टाले बताएकी छन्।

सन् २००१ मा अमेरिकी सर्वोच्च अदालतले आप्रवासन हिरासत अनिश्चितकालीन हुन नसक्ने ठहर गर्दै छ। महिनासम्मलाई सामान्यतया उचित अवधि मानेको थियो। तर DHS ले अदालतको अर्को निर्णय उद्धृत गर्दै प्रशासनले जमानत बिना हिरासत जारी राख्न सक्ने जनाएको छ।

सञ्चारमाध्यमहरूका अनुसार सन् २०२६ को सुरुदेखि हालसम्म अमेरिकास्थित ICE हिरासत केन्द्रहरूमा कम्तीमा छ आप्रवासीको मृत्यु भइसकेको छ। एक घटनालाई सुरुमा आत्महत्या भनिए पनि स्थानीय अधिकारीहरूले पछि हत्या भएको निष्कर्ष निकालेका थिए। अन्य दुई घटनामा मृतकका परिवार र वकिलहरूले समयमै स्वास्थ्य उपचार नपाएको भन्दै प्रश्न उठाएका छन्।

अमेरिकी संघीय कानुनअनुसार हिरासतमा मृत्यु भएका आप्रवासीबारे ICE ले ९० दिनभित्र विस्तृत प्रतिवेदन सार्वजनिक गर्नुपर्छ। तर जेटियो (Zeteo) नामक संस्थाको प्रतिवेदनअनुसार अक्टोबरयता कम्तीमा आठ जनाको मृत्युबारे आवश्यक विवरण सार्वजनिक गरिएको छैन।

ICE का तथ्यांकअनुसार ९० प्रतिशतभन्दा बढी आप्रवासी निजी कम्पनीद्वारा सञ्चालित हिरासत केन्द्रहरूमा राखिन्छन्, जसले ICE सँगको सम्झौता मार्फत वार्षिक रूपमा करोडौं डलर आम्दानी गर्छन्। अमेरिकन इमिग्रेशन काउन्सिलले हालै सार्वजनिक गरेको प्रतिवेदनमा ICE ले बन्द गरिएका कारागार पुनःसञ्चालन गर्न तथा नयाँ सुविधा विस्तार गर्न निजी कम्पनीहरूसँग व्यापक सम्झौता गरेको उल्लेख छ।

नयाँ योजनाअनुसार अस्थायी टेन्ट शिविर खोल्ने र प्रयोगविहीन गोदामहरूलाई जेलमा रूपान्तरण गर्ने तयारीसमेत भइरहेको जनाइएको छ। निजी कारागार सञ्चालक GEO समूहले ICE हिरासत सञ्चालनका क्रममा मानव अधिकार उल्लङ्घन सम्बन्धी आरोपबारे पारदर्शिता बढाउने उद्देश्यले सेयरधारकले प्रस्ताव गरेको मतदान अस्वीकार गरेको स्थानीय सञ्चारमाध्यमले जनाएको छ।

लगानीकर्तासँग वार्ता नेतृत्व गरिरहेका जेसुइट पादरी ब्रायन फामले भनेका छन्, “कम्पनी हामीसँग पारदर्शी नहुनु नै चिन्ताजनक संकेत हो। के उनीहरूसँग लुकाउनुपर्ने केही छ?”

१८ महिनाकी एक बालिकाको स्वास्थ्य संकटबाट सुरु भएको यो प्रकरणले अमेरिकाको आप्रवासन हिरासत प्रणालीमाथि गम्भीर प्रश्न खडा गरेको छ—के कानुनी प्रक्रिया र सीमाना सुरक्षाको नाममा आधारभूत मानव अधिकार ओझेलमा परिरहेका छन्? हिरासत केन्द्रहरूको पारदर्शिता, स्वास्थ्य सेवा, बाल अधिकार र निजी कारागार उद्योगको भूमिकाबारे बहस झन् तीव्र बन्दै गएको छ।

मानव अधिकार समूहहरूका अनुसार कानुन कार्यान्वयन र मानवीय संवेदनशीलताबीच सन्तुलन कायम नगरेसम्म यस्ता घटनाहरूले अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमै प्रश्न उठाइरहनेछन्।