इरान–अमेरिका परमाणु वार्तामाथि छायाँ: नेतान्याहुको वासिङ्टन भ्रमणलाई तेहरानको शंका

तेहरान — इरानले इजरायली प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतान्याहुको अमेरिका भ्रमणलाई इरान–अमेरिका बीच हालै पुनःसुरु भएको परमाणु वार्तालाई कमजोर बनाउने प्रयासका रूपमा व्याख्या गरेको छ। मंगलबार तेहरानमा आयोजित नियमित पत्रकार सम्मेलनमा इरानका परराष्ट्र मन्त्रालयका प्रवक्ता इस्माइल बाघाईले यस्तो चेतावनी दिएका हुन्।

नेतान्याहु मंगलबार वासिङ्टन प्रस्थान गरेका छन्, जहाँ उनले अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पसँग भेटवार्ता गर्ने कार्यक्रम रहेको छ। इजरायलका अनुसार उक्त भेटमा गाजा, क्षेत्रीय सुरक्षा अवस्था र विशेषगरी इरानसँग जारी वार्ताका विषयहरू प्राथमिकतामा रहनेछन्। विमानस्थलमा सञ्चारकर्मीसँग कुरा गर्दै नेतान्याहुले “वार्ताका आधारभूत सिद्धान्तहरू” बारे अमेरिकासँग स्पष्ट धारणा राख्ने बताएका छन्, जुन उनका अनुसार “इजरायलका लागि मात्र होइन, मध्यपूर्वमा शान्ति र सुरक्षाको चाहना राख्ने सम्पूर्ण विश्वका लागि महत्त्वपूर्ण” छन्।

इजरायली प्रधानमन्त्रीको कार्यालयले हालै जनाएअनुसार आगामी वार्तामा इरानको परमाणु कार्यक्रम मात्र होइन, उसको ब्यालेस्टिक क्षेप्यास्त्र कार्यक्रम र क्षेत्रीय गतिविधिलाई पनि समेटिनुपर्नेमा नेतान्याहुले जोड दिनेछन्। ट्रम्प पुनः राष्ट्रपति पदमा फर्किएपछि नेतान्याहुसँग भएको यो सातौँ भेट हो। यसअघि २०२५ अक्टोबरमा गाजामा युद्धविराम घोषणा भएपछि यरुशलममा समेत उनीहरूको भेट भएको थियो।

तेहरानले भने इजरायललाई क्षेत्रीय अस्थिरताको प्रमुख कारणका रूपमा चित्रण गरेको छ। प्रवक्ता बाघाईले इजरायलले नै इरानको “शान्तिपूर्ण” परमाणु कार्यक्रमलाई “कृत्रिम संकट”मा रूपान्तरण गराएको आरोप लगाए। उनका अनुसार इजरायल कुनै पनि त्यस्तो कूटनीतिक प्रक्रियाको विपक्षमा छ, जसले क्षेत्रमा शान्ति र स्थायित्व पुनःस्थापित गर्न सक्छ।

बाघाईले अमेरिकी नीति निर्माताहरूलाई आफ्नो परराष्ट्र नीति स्वतन्त्र रूपमा तय गर्न आग्रह गर्दै बाह्य दबाब, लबिङ र प्रभावका प्रयासहरूबाट मुक्त रहन सुझाव दिएका छन्। “अन्ततः निर्णय अमेरिकाकै हो—के उसले विनाशकारी दबाबबाट अलग उभिने कि नउभिने,” उनले भने।

इरानले आफू वार्ताप्रति गम्भीर र सद्भावपूर्ण रहेको दाबी गरेको छ। बाघाईका अनुसार देशमाथि लगाइएका “अवैध” प्रतिबन्धहरू हटाउन तेहरान आतुर छ। गत शुक्रबार इरानी र अमेरिकी प्रतिनिधिमण्डलबीच भएको छोटो भेटलाई उल्लेख गर्दै उनले कूटनीतिक प्रक्रिया निरन्तरता दिने समझदारी बनेको बताए, जसलाई उनले “महत्त्वपूर्ण” प्रगति भने।

उता, इरानको सर्वोच्च राष्ट्रिय सुरक्षा परिषदका सचिव अली लारिजानी मंगलबार ओमान पुगेका छन्। ओमान समाचार एजेन्सीका अनुसार सुल्तान हैथम बिन तारिक अल सइदले लारिजानीसँग भेट गरी इरान–अमेरिका वार्ताको पछिल्लो अवस्थाबारे छलफल गरेका छन्। ओमानी राजदरबारद्वारा जारी वक्तव्यमा विवाद समाधानका लागि संवादमा फर्किनु, पारस्परिक समझदारी बढाउनु र क्षेत्रीय तथा विश्व शान्ति प्रवर्द्धन गर्नुको महत्त्व जोड दिइएको छ।

गत शुक्रबार ओमानको राजधानी मस्कटमा सम्पन्न इरान–अमेरिका वार्ता तेहरान र वासिङ्टनबीच बढ्दो तनाव तथा पश्चिम एसियामा अमेरिकी सैन्य उपस्थितिको विस्तारको पृष्ठभूमिमा भएको थियो। वार्तापछि राष्ट्रपति ट्रम्पले छलफल “धेरै राम्रो” भएको प्रतिक्रिया दिएका थिए र आगामी चरणका वार्ताहरू हुने संकेत गरेका थिए। इरानका परराष्ट्रमन्त्री सैयद अराघ्चीले पनि यसलाई “राम्रो सुरुआत” भनेका छन्, तर प्रक्रिया अगाडि बढ्ने कि नबढ्ने भन्ने विषय दुवै पक्षको राजधानीमा हुने परामर्श र निर्णयमा निर्भर रहने स्पष्ट पारे।

विश्लेषकहरूका अनुसार नेतान्याहुको वासिङ्टन भ्रमण र तेहरानको तीव्र प्रतिक्रिया वर्तमान कूटनीतिक प्रक्रियामाथि रहेको संवेदनशीलता र अविश्वासको संकेत हो। एकातिर परमाणु कार्यक्रम, क्षेप्यास्त्र क्षमता र क्षेत्रीय प्रभावको बहुआयामिक प्रश्न; अर्कोतर्फ प्रतिबन्ध, सुरक्षा ग्यारेन्टी र शक्ति सन्तुलन, यी सबै विषयहरू आपसमा गाँसिएका छन्।

यस्तो अवस्थामा, ओमानजस्ता मध्यस्थ देशहरूको भूमिका अझ महत्त्वपूर्ण बन्दै गएको देखिन्छ। वार्ता सफलतापूर्वक अघि बढेमा क्षेत्रीय तनाव घट्ने अपेक्षा गरिए पनि बाह्य दबाब र पारस्परिक शंकाले प्रक्रिया जटिल बन्ने सम्भावना पनि उत्तिकै रहेको कूटनीतिक वृत्तमा आकलन गरिएको छ।