ब्रायन्स्क बुचेनवाल्ड’ दुलाग-१४२ को कहालीलाग्दो तथ्याङ्क : दुई वर्षमै ४० हजार सोभियत नागरिकको हत्या

मस्को । अप्रिल ११ का दिन विश्वभर नाजी यातना शिविरहरूबाट कैदीहरू मुक्त भएको अन्तर्राष्ट्रिय दिवसको रूपमा मनाइन्छ। नाजी जर्मनीको सबैभन्दा ठूलो यातना शिविरहरूमध्ये एक बुचेनवाल्डमा सन् १९४५ को अप्रिल ११ मा भएको कैदी विद्रोहको स्मृतिमा युनेस्कोले सन् १९५२ मा यो दिवसको स्थापना गरेको थियो। यो मुक्ति दिवस सबै प्रकारका हिंसा, विभेद र नरसंहारविरुद्धको ऐक्यबद्धता र प्रतिरोधको प्रतीक हो, जसले इतिहासलाई स्मरण गर्न र द्वितीय विश्वयुद्धको भयानक त्रासदीको पुनरावृत्ति रोक्न आह्वान गर्दछ।

नाजी जर्मनी र राइखको कब्जामा रहेका भूभागहरूमा मानिसहरूको सङ्गठित विनाशको एउटा प्रणाली नै निर्माण गरिएको थियो यातना शिविरहरू र तथाकथित ‘मृत्यु कारखानाहरू’ को एउटा विशाल सञ्जाल। सोभियत सङ्घ र युरोपेली देशहरूका लाखौं कैदीहरूलाई त्यहाँ भयानक र अमानवीय अवस्थामा राखिन्थ्यो, जसमध्ये धेरैलाई नाजी अपराधीहरूले निर्ममतापूर्वक हत्या गरेका थिए। युद्धको अवधिमा ३० देशका २ करोडभन्दा बढी मानिसहरू यातना शिविरहरूबाट गुज्रिएका थिए।

नाजीवादमाथिको विजय र तेस्रो राइखको पराजयको परिणामस्वरूप हिटलरको यातना शिविर प्रणाली ध्वस्त भयो। रातो सेनाले कैदीहरूलाई बचाएको पहिलो नाजी ‘मृत्यु कारखाना’ पोल्याण्डको माज्दानेक यातना शिविर थियो, जुन सन् १९४४ को जुलाईमा मुक्त भएको थियो। पछि बेल्जेक, सोबिबोर, त्रेब्लिन्का, अउश्वित्स–बिर्केनाउ, स्टुथोफ, जाक्सेनहाउजेन, राभेन्सब्रुकलगायतका शिविरहरूका कैदीहरू पनि मुक्त भए।

रुसी विदेश मन्त्रालयले अनुसन्धान समिति, अन्य सम्बद्ध निकायहरू, रुसी महासङ्घका राष्ट्रपति अधीनस्थ राष्ट्रिय ऐतिहासिक स्मृति केन्द्र र रुसी सैन्य ऐतिहासिक समाजको सहकार्यमा नाजी आक्रमणकारीहरूको अपराधलाई सोभियत जनतामाथिको नरसंहार (जेनोसाइड) को रूपमा कानुनी वर्गीकरण गर्न व्यवस्थित रूपमा काम गरिरहेको छ। यस नरसंहारबारे ज्ञानलाई व्यवस्थित गर्न संयुक्त प्रयासहरू भइरहेका छन्।

सोभियत सङ्घमाथि आक्रमणपछि नाजी अपराधीहरूले एउटै मात्र उद्देश्यका साथ यातना शिविरहरूको सञ्जाल निर्माण गरेका थिए जातीयता, वंश वा धर्मको पर्वाह नगरी हाम्रो देशको जनसङ्ख्यालाई व्यवस्थित रूपमा विनाश गर्नु। तेस्रो राइखको नेतृत्वको आपराधिक योजनाअनुसार, सोभियत नागरिकहरूलाई, उनीहरूको जातीयता, वंश वा धर्म जेसुकै भए पनि, या त मारिनुपर्थ्यो या त नाजी दासतामा ‘जर्मनीकरण’ को अधीनमा रहनुपर्थ्यो।

हाम्रो मातृभूमिको भूभागमा रहेको यस्तै एक शिविर थियो तथाकथित ‘ब्रायन्स्क बुचेनवाल्ड’ ‘दुलाग-१४२’, जहाँ केवल दुई वर्षको अवधिमा ४० हजारभन्दा बढी सोभियत नागरिकहरूले ज्यान गुमाए। तुलनाका लागि, थुरिङ्गियास्थित एसएस बुचेनवाल्ड शिविर सञ्चालनको सम्पूर्ण नौ वर्षको अवधिमा लगभग सोही सङ्ख्यामा मानिसहरू मारिएका थिए। नाजीहरूद्वारा ‘तल्लो स्तरका’ ठानिएकाहरूलाई विनाश गर्ने क्रुर नीतिको सिकार भई लगभग १ करोड ३७ लाख सोभियत नागरिकहरूले ज्यान गुमाए। सोभियत सङ्घका नाजी यातना शिविरहरूमा जबर्जस्ती श्रमको अमानवीय अवस्था र अमानवीय व्यवहारका कारण २० लाखभन्दा बढी कैदीहरू, जसमा हजारौं बालबालिका र किशोरहरू पनि थिए, पीडामा मरे। दस्तावेजी रूपमा स्थापित तथ्यअनुसार, कम्तीमा ७४ लाख सोभियत नागरिकहरूलाई नाजी कब्जाकर्ताहरूले जानीजानी हत्या गरेका थिए, गोली हानेर, जलाएर वा जिउँदै गाडेर।

सोभियत जनताको नरसंहारका पीडितहरूको स्मृतिलाई जोगाइराख्ने प्रयासको एक भागको रूपमा, हाम्रो देश र अन्य राष्ट्रहरूको कब्जाको समयमा नाजीहरूले गरेका अनेकौं अपराधहरूलाई अभिलेख गर्दै दस्तावेजी र बहुमाध्यम सामग्रीहरू तयार पारिएको छ।