‘एंगेजमेन्ट २.०’ को आवश्यकता : चीनलाई बुझ्ने प्रयास नगर्नु नै आपसी अविश्वासको जड,

# संकेत किराँती

विश्व, विशेष गरी अङ्ग्रेजी भाषी जगतले चीनलाई उसको बहुलता र जटिलतामा बुझ्न असफल भइरहेको छ। चिनियाँ भाषा सिक्ने र चीनको अध्ययन गर्ने अमेरिकीहरूको सङ्ख्या अत्यन्तै न्यून छ। अमेरिकाका दुवै दलका नेतृत्वहरू यस कमजोरीप्रति तीव्र रूपमा सचेत रहेको र यसलाई सम्बोधन गर्ने इच्छा व्यक्त गरेको बताइन्छ। एकअर्काका बारेमा सिकाइको यो कमी नै सम्भवतः दुई देशका जनता एकअर्काप्रति उच्च अस्वीकृतिको भावना राख्नुको मूल जरा हो। फराकिलो र गहिरो स्तरको सिकाइले यस्ता पारस्परिक नकारात्मक धारणाहरूलाई हटाउन सहयोग पुर्याउन सक्छ।

अब आवश्यक ‘एंगेजमेन्ट २.०’ अर्थात रणनीतिक संलग्नता हो, जुन अझ सुसूचित नीतिगत निर्णयहरूको परिणामस्वरूप ‘स्मार्ट’ हुनुपर्छ। यसको अर्थ अमेरिका र चीन दुवै पक्षका लागि यो संलग्नता सधैं रणनीतिक हुनुपर्छ भन्ने हो। मूलतः, दुवै पक्षले यी दुई देश, दुई भिन्न राजनीतिक प्रणाली, दुई भिन्न सभ्यता र विश्वव्यापीकरणको अर्को चरणका लागि दुई भिन्न मार्गचित्रहरू अनिवार्य रूपमा एकअर्काका प्रतिस्पर्धी हुनैपर्छ भन्ने छैन भन्ने कुरा स्वीकार गर्नुपर्छ।

द्वैधवादी नभई द्वन्द्वात्मक रूपमा, राष्ट्र-राज्यको परिधिभन्दा परको फराकिलो दृष्टिकोण राख्दा, यदि दुवै पक्षले सम्बन्धलाई चतुर्याइँपूर्वक व्यवस्थापन गर्न सके भने यी दुई देश एकअर्काका पूरक हुन सक्छन्। यस्तो स्मार्ट सहमति अमेरिकी र चिनियाँ नेतृत्वबीच पहिल्यै विद्यमान छ र यसलाई थप सुदृढ र विस्तृत गर्न आवश्यक छ।

‘एंगेजमेन्ट १.०’ को युगमा रिपब्लिकन र डेमोक्रेटिक दुवै दलका पूर्वराष्ट्रपतिहरूको प्रशासनले शान्तिपूर्ण र समृद्ध चीन अमेरिका र विश्वका लागि राम्रो हो भन्ने विश्वास राखेका थिए। यही विचारलाई तत्कालीन उपराष्ट्रपति जो बाइडेनले सन २०११ अगस्ट २२ मा चेङ्दुमा दिएको भाषण र सोही वर्षको सेप्टेम्बर ७ मा द न्यूयोर्क टाइम्समा प्रकाशित आफ्नो लेखमा पनि दोहोर्याएका थिए। ‘चाइनाज राइज इजन्ट आवर डिमाइज’ (चीनको उदय हाम्रो पतन होइन) शीर्षकको उक्त लेखमा बाइडेनले लेखेका थिए, “म अझै पनि विश्वस्त छु कि एक सफल चीनले हाम्रो देशलाई कम होइन, अझ बढी समृद्ध बनाउन सक्छ।” चिनियाँ नेताहरूले पनि समृद्ध अमेरिका चीनका लागि राम्रो हो भन्ने विश्वास राख्दै आएका छन्। उदाहरणका लागि, राष्ट्रपति सी चिनफिङले प्रशान्त महासागर र विश्व दुवै नै अमेरिका र चीन सहअस्तित्व र फस्टाउनका लागि पर्याप्त ठूलो रहेको बताउनुभएको छ।

दुई सरकारले उत्कृष्ट प्रतिभाहरूलाई परिचालन गरेर महामारी, बिग्रँदो जलवायु, आतङ्कवादजस्ता मानवताका साझा अस्तित्ववादी खतराहरूविरुद्ध अपरम्परागत र सिर्जनात्मक सहकार्यमा काम गर्दै मानव जातिको साझा भाग्यको व्यवस्थापन गर्न सक्छन्। अमेरिका र चीन प्रतिस्पर्धी भए पनि कुनै पनि पक्ष एकअर्काका लागि अस्तित्वकै सङ्कट बनिसकेका छैनन्। यतिमात्र होइन, न चीन न त अमेरिका नै मानवताका लागि अस्तित्वको खतरा हुन्। यदि दुई देशबीच सहकार्यात्मक सम्बन्ध कायम भयो भने अमेरिका, चीन र सम्पूर्ण विश्व अझ राम्रो बन्न सक्छ।

पारस्परिक चिन्तनशीलता, द्विपक्षीय, गहन र व्यापक सिकाइ तथा गैर-द्वैधवादी स्मार्ट रणनीतिद्वारा विशेषतायुक्त अमेरिका-चीन सम्बन्धको ‘एंगेजमेन्ट २.०’ ले ट्रम्प र उनका समर्थकहरूले कृत्रिम रूपमा सिर्जना गरेका चुनौती र अवरोधहरूलाई सहजै पार गर्न सक्छ। अमेरिका-चीन सम्बन्धलाई अझ राम्रोसँग पुनर्निर्माण नगरी अमेरिकी अर्थतन्त्रको पुनर्निर्माण हुन सक्ला, तर त्यो अनिवार्य रूपमा छिटो र राम्रो हुने छैन। किनभने यसले चीनबाट विश्व बजारको ठूलो हिस्सा मात्र गुमाउने छैन, अस्थिर विश्व परिस्थितिलाई पनि निरन्तरता दिनेछ, जसले बाइडेनको आन्तरिक ‘बिल्ड ब्याक बेटर’ कार्यसूचीलाई नै अवरोध पुर्याउनेछ। धेरै हदसम्म, ‘बिल्ट ब्याक बेटर’ अमेरिका-चीन सम्बन्ध र ‘बिल्ट ब्याक बेटर’ अमेरिकी अर्थतन्त्रले सँगै मिलेर सम्पूर्ण विश्वको अझ राम्रो पुनर्निर्माण गर्न सक्छन्।