परम्परागत बुनाईबाट आर्थिक सशक्तिकरण: तिब्बती जिल्लामा महिलाको नयाँ पहल

तिब्बतको ल्होका सहरअन्तर्गत रहेको उच्च भू-भागको मादोई जिल्ला, झोरा गाउँको सामुदायिक भवन भित्र बुनाई तालिमको दोस्रो चरण सञ्चालन भइरहेको छ। त्यहाँ ३० भन्दा बढी महिलाहरू एकत्रित भएर प्रशिक्षकको मार्गदर्शनमा परम्परागत ऊनको बुनाई सीप सिक्दै छन्। हाँसो र करघाको आवाजले त्यहाँको वातावरण उत्साहपूर्ण देखिन्छ।

मादोई जिल्ला कृषि र पशुपालनको मिश्रित क्षेत्र हो, जहाँ चिसो हावापानीले खेतीको समय सीमित छ र आम्दानीका स्रोतहरू सीमित छन्। ग्रामीण महिलाहरू प्रायः घरायसी काम, बालबालिका र वृद्धवृद्धाको हेरचाहमा व्यस्त हुन्थे, तर बुनाई उनीहरूको पुस्तैनी सीप भएकोले, यसलाई सिक्न र आम्दानीको स्रोत बनाउन धेरै समय लाग्दैन।

यस समस्याको समाधानका लागि, स्थानीय प्रशासनले ‘लक्षित प्रशिक्षण र रोजगार सिफारिस’ जस्ता कार्यक्रम सञ्चालन गरेको छ। महिला संघ र स्थानीय उद्यमहरूको सहयोगमा, उनीहरूलाई घरमै बसेर आम्दानी गर्ने सीप सिकाइन्छ।

नजिकैको पोगा गाउँको बुनाई केन्द्र पनि उस्तै व्यस्त छ। महिलाहरू गीत गाउँदै बुनाई, डाईङ, र ऊनको धागो बनाउने काम गर्छन्। उनीहरूले खडक (सेतो दुपट्टा), तिब्बती गलैंचा, र ढोकाको सजावट जस्ता परम्परागत सामानहरू उत्पादन गर्छन्, जुन आन्तरिक र बाह्य बजारमा बिक्री हुन्छ।

सन् २०२१ मा, स्थानीय सरकारको सहयोगमा उद्यमी त्सेरिङ छोड्रोन ले ‘ल्होका यिवाङ’ नामक कम्पनी स्थापना गरिन्। उनले गाउँकै महिलाहरूको समूह बनाएर परम्परागत ऊनी सामानको उत्पादन सुरु गरिन् र ‘लामचुङ’ ब्रान्ड दर्ता गरिन्। केही वर्षमै त्यो सानो कारखाना एक चर्चित उद्यम बनेको छ। हाल उक्त कम्पनीमा १५ स्थायी महिला कामदार छन्, जसको वार्षिक औसत आम्दानी ३८,००० युआन (करिब ८ लाख नेपाली रुपैयाँ) छ। यसका अतिरिक्त, कम्पनीले ८ वटा घरेलु कार्यशालालाई पनि नियमित रोजगारी दिइरहेको छ।

कम्पनीले स्थानीय किसान र पशुपालकबाट बजार मूल्यभन्दा माथिको दरमा ऊन र याकको रौं किन्छ, जसले गर्दा गाउँका परिवारको आम्दानी पनि बढेको छ। मादोई जिल्ला मानव संसाधन तथा सामाजिक सुरक्षा ब्यूरोका प्रमुख त्सेरिङ छोपेल भन्छन्, “हामी यस प्रकारको सीप तालिम र महिला उद्यमशीलतालाई निरन्तरता दिनेछौं, ताकि अझ बढी महिलाहरूले घरको हेरचाह र आम्दानी दुवै सम्भाल्न सकून्।”