अन्तर्राष्ट्रिय सम्मानदेखि घरेलु हलसम्म : नेपाली चलचित्रको असली परीक्षा अब दर्शकमाझ

ड्रागन मिडिया सम्वाददाता

नेपाली चलचित्रका लागि पछिल्लो समय अन्तर्राष्ट्रिय महोत्सवमा प्राप्त उपलब्धि, नयाँ कथावस्तुको प्रयोग र निर्माणमा बढेको सक्रियताले उत्साह थपेको छ। तर चलचित्र उद्योगको दीर्घकालीन स्वास्थ्यका लागि अन्तर्राष्ट्रिय प्रशंसा मात्र पर्याप्त हुँदैन। अन्ततः चलचित्रले घरेलु दर्शकसँग कस्तो सम्बन्ध बनाउँछ, हलमा कति समय टिक्छ र निर्माण लागत उठाउन सक्छ कि सक्दैन भन्ने प्रश्न निर्णायक हुन्छ।

भदौको अन्तिम भागदेखि असोजसम्म नेपाली चलचित्रको प्रदर्शन तालिका क्रमशः व्यस्त हुँदै गएको छ। सेप्टेम्बर ४ बाट ‘तिनीहरू : एलिफेन्ट्स इन द फग’ प्रदर्शनमा आएको छ भने सेप्टेम्बर ११ मा ‘अक्षरा’ र त्यसपछि पनि विभिन्न नेपाली चलचित्र प्रदर्शनको तयारीमा छन्। सेप्टेम्बर २५ का लागि समेत ‘जदौ’ र ‘हन्टर’ लगायत चलचित्रको प्रदर्शन मिति तय गरिएको छ। यसले नेपाली निर्माण क्षेत्रमा सक्रियता देखाए पनि एउटै अवधिमा धेरै चलचित्र आउँदा दर्शक, प्रचार र हलको पर्दा बाँडिनुपर्ने चुनौती पनि बढाउँछ।

यसपटकको विशेष पक्ष भनेको नेपाली चलचित्रले घरेलु हलमा प्रवेश गर्नुअघि नै अन्तर्राष्ट्रिय पहिचान बनाउने क्रम बलियो हुँदै जानु हो। अविनाशविक्रम शाह निर्देशित ‘तिनीहरू : एलिफेन्ट्स इन द फग’ कान्स चलचित्र महोत्सवको ‘अन सर्तेन रिगार्ड’ विधामा निर्णायक मण्डल पुरस्कार जितेर शुक्रबारदेखि नेपालका हलमा प्रदर्शनमा आएको छ। कान्सको आधिकारिक विवरणअनुसार यो चलचित्र नेपालसहित फ्रान्स, जर्मनी, ब्राजिल र नर्वेको सहनिर्माण हो।

यो उपलब्धि नेपाली चलचित्रका लागि महत्वपूर्ण छ। तर यससँगै एउटा नयाँ प्रश्न पनि उठेको छ। अन्तर्राष्ट्रिय महोत्सवमा प्रशंसित नेपाली चलचित्रलाई आफ्नै देशमा पर्याप्त दर्शकसम्म पुर्‍याउने वितरण, प्रचार र हल व्यवस्थापनको क्षमता कति विकसित भएको छ?

नेपाली चलचित्रको संरचनागत समस्या निर्माणमा मात्र सीमित छैन। एउटै समयमा धेरै चलचित्र प्रदर्शन हुँदा राम्रो चलचित्रले समेत पर्याप्त समय नपाउने जोखिम हुन्छ। शुरुआती केही दिनको टिकट बिक्री कमजोर भए चलचित्र छिट्टै हट्ने अवस्था रहन्छ। यसले लामो समय लगाएर बनाइएका फरक विषय र प्रयोगात्मक चलचित्रलाई विशेष दबाबमा पार्छ।

भारतमा हाल प्रदर्शन भइरहेको सानो बजेटको ‘हनुमान अंश’ ले कमजोर शुरुआतपछि दर्शकको मुखैमुखको प्रचारका कारण चौथो सातामा असाधारण व्यापार गरेको उदाहरणले एउटा महत्वपूर्ण सन्देश दिएको छ। चलचित्रलाई दर्शकसम्म पुग्न समय दिइयो भने प्रारम्भिक व्यापार मात्र अन्तिम निर्णय नहुन सक्छ।

नेपालमा पनि हल सञ्चालक, वितरक र निर्माताबीच प्रदर्शन अवधि, पर्दा बाँडफाँट र प्रचार रणनीतिमा दीर्घकालीन सोच आवश्यक देखिन्छ। प्रत्येक चलचित्रलाई पहिलो तीन दिनमै सफल वा असफल घोषणा गर्ने प्रवृत्तिले सिर्जनात्मक विविधतालाई कमजोर बनाउन सक्छ।

अन्तर्राष्ट्रिय सम्मानले नेपाली चलचित्रको ढोका खोलिरहेको छ। नयाँ पुस्ताका निर्देशकले स्थानीय कथा विश्व दर्शकमाझ पुर्‍याउन सकिन्छ भन्ने प्रमाण दिइरहेका छन्। अब चुनौती त्यो प्रतिष्ठालाई घरेलु बजारसँग जोड्नु हो।

नेपाली चलचित्र उद्योगको आगामी चरणको सफलता कति चलचित्र बने भन्ने संख्याले मात्र निर्धारण गर्ने छैन। राम्रो चलचित्रलाई दर्शकसम्म पुग्ने पर्याप्त समय, उचित प्रदर्शन अवसर र विश्वासयोग्य प्रचार प्रणाली उपलब्ध भयो कि भएन भन्ने विषय अझ महत्वपूर्ण हुनेछ। अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा देखिएको नेपाली चलचित्रको नयाँ आत्मविश्वासलाई आफ्नै हलमा टिकाउ दर्शक संस्कृतिमा रूपान्तरण गर्न सकिए मात्र अहिलेको उत्साह वास्तविक उद्योगगत उपलब्धिमा बदलिनेछ।