किन नेपाली दर्शक फेरि भावनात्मक सामाजिक कथातर्फ फर्किरहेका छन्?
ड्रागन मिडिया सम्वाददाता
नेपाली चलचित्रमा समयसँगै प्रविधि, छायाङ्कन, प्रस्तुति र बजार रणनीति परिवर्तन भएका छन्। तर दर्शकको मन जित्ने एउटा पुरानो शक्ति फेरि केन्द्रमा आएको देखिन्छ। त्यो हो परिवार, सम्बन्ध, त्याग, संघर्ष र सामाजिक यथार्थसँग जोडिएको भावनात्मक कथा।
पछिल्लो समय नेपाली चलचित्रमा ग्रामीण जीवन, पारिवारिक सम्बन्ध, वैदेशिक रोजगारी, महिला संघर्ष, पुस्ताबीचको दूरी र सामाजिक परिवर्तनसँग जोडिएका कथाले विशेष स्थान बनाउन थालेका छन्। ‘गौथली’ जस्ता चलचित्र यही प्रवृत्तिका प्रतिनिधि उदाहरण हुन्। चलचित्रले बालविवाह, शिक्षाबाट वञ्चित महिला र परम्परागत सामाजिक संरचनाबीच आफ्नो भविष्य खोज्ने पात्रको संघर्षलाई केन्द्रमा राखेको छ।
प्रश्न उठ्छ, डिजिटल पुस्ताको दर्शकसमेत किन फेरि यस्ता कथातर्फ आकर्षित भइरहेको छ?
यसको एउटा कारण नेपाली समाज आफैँ तीव्र परिवर्तनको चरणमा हुनु हो। गाउँबाट शहर, नेपालबाट विदेश र परम्परागत संयुक्त परिवारबाट पृथक पारिवारिक संरचनातर्फ भइरहेको परिवर्तनले मानिसको जीवनमा नयाँ अवसरसँगै गहिरो भावनात्मक दूरी पनि सिर्जना गरेको छ। चलचित्रले त्यही दूरीलाई कथा बनाउँदा दर्शकले पर्दामा आफ्नै परिवार, गाउँ वा विगतको कुनै अंश देख्न सक्छ।
त्यसैले भावनात्मक चलचित्रको आकर्षण केवल रुवाउने दृश्यमा छैन। सफल सामाजिक कथाले दर्शकको व्यक्तिगत स्मृति र सामूहिक अनुभवलाई एकै ठाउँमा जोड्छ।
नेपाली चलचित्र उद्योगका लागि यो महत्वपूर्ण संकेत हो। ठूलो बजेट, विदेशी स्थान, आकर्षक दृश्य वा प्रविधिले मात्रै दर्शकको दीर्घकालीन सम्बन्ध निर्माण गर्न सक्दैन। दर्शकले पात्रलाई विश्वास गर्नुपर्छ। पात्रको दुःख, खुसी र निर्णयमा आफ्नो जीवनको कुनै अंश भेट्नुपर्छ।
यही कारणले नेपाली सामाजिक चलचित्रमा ‘स्थानीयपन’ फेरि व्यावसायिक शक्ति बन्न थालेको देखिन्छ। गाउँको घर, खेतबारी, चुलो, मेलापात, पारिवारिक तनाव वा शिक्षा प्राप्त गर्न संघर्ष गरिरहेको महिलाको कथा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा सामान्य देखिए पनि नेपाली दर्शकका लागि यी दृश्य सामाजिक स्मृतिसँग जोडिएका हुन्छन्।
तर भावनात्मक कथा लोकप्रिय हुँदैमा एउटै सूत्र बारम्बार प्रयोग गर्नु सुरक्षित रणनीति हुँदैन। दर्शकलाई कृत्रिम दुःख, अनावश्यक रोदन वा अनुमान गर्न सकिने कथाले लामो समय बाँध्न सक्दैन। भावनाको प्रभाव तब मात्र बलियो हुन्छ जब पात्रको व्यवहार विश्वसनीय हुन्छ र सामाजिक सन्दर्भ स्वाभाविक रूपमा कथाभित्र प्रवेश गर्छ।
यही बिन्दुमा नेपाली चलचित्रका लागि अवसर र जोखिम दुवै छन्।
अवसर के हो भने नेपालसँग कथाको अभाव छैन। हिमालदेखि तराईसम्मका समुदाय, बसाइँसराइ, वैदेशिक रोजगारी, महिला जीवन, आर्थिक असमानता, पुस्तान्तरण, भाषा, संस्कृति र बदलिँदो पारिवारिक सम्बन्धमा आधारित हजारौँ कथा अझै पर्दामा आउन बाँकी छन्।
जोखिम भने सफल चलचित्रको बाहिरी संरचना मात्र नक्कल गर्ने प्रवृत्ति हो। कुनै पारिवारिक चलचित्र सफल भयो भन्दैमा आमाको पीडा, बाबुको त्याग वा गाउँको दुःखलाई यान्त्रिक रूपमा दोहोर्याउँदा त्यो शैली चाँडै कमजोर हुन सक्छ।
नेपाली चलचित्रको आगामी प्रतिस्पर्धा त्यसैले ‘कति ठूलो चलचित्र बन्यो’ भन्ने प्रश्नमा मात्र रहने छैन। ‘कति आफ्नो कथा भन्यो’ भन्ने प्रश्न अझ महत्वपूर्ण हुनेछ।
विश्वका दर्शकसम्म पुग्न चाहने नेपाली चलचित्रले पनि आफ्नो स्थानीयपन त्याग्नुपर्ने आवश्यकता छैन। बरु स्थानीय समाजमा जरा गाडेको कथा विश्वव्यापी मानवीय भावनासँग जोड्न सकियो भने त्यसको यात्रा अझ लामो हुन सक्छ।
नेपाली चलचित्रमा भावनात्मक सामाजिक कथाको पुनरागमन पुरानो शैलीतर्फको फर्काइ मात्र होइन। यो दर्शकले आफ्नै समाज, सम्बन्ध र परिवर्तनलाई पर्दामा फेरि खोज्न थालेको संकेत पनि हुन सक्छ।
चलचित्रले दर्शकलाई आफू बसेको समाजको ऐना देखाउन सक्यो भने प्रविधिभन्दा कथा र प्रचारभन्दा भावनाले लामो समय काम गर्न सक्छ।
