अनुहारमा चाउरी किन पर्छ, कसरी लामो समय युवापन जोगाउन सकिन्छ?
एड्रियन मर्सर
उमेर बढ्दै जाँदा अनुहारमा चाउरी पर्नु शरीरको स्वाभाविक जैविक प्रक्रिया हो। तर सबै मानिसमा एउटै उमेरमा वा एउटै गतिमा चाउरी पर्दैन। वंशाणु, घाम, धूमपान, प्रदूषण, निद्रा, खानपान, हर्मोन, अनुहारको बारम्बार दोहोरिने हाउभाउ र छालाको हेरचाहले यसको गति निर्धारण गर्छन्। आधुनिक छाला विज्ञानले बुढ्यौली रोक्न सकेको छैन, तर समयअगावै हुने छालाको क्षति कम गर्न र देखिने चाउरीलाई उल्लेख्य रूपमा घटाउन धेरै प्रभावकारी उपाय विकास गरिसकेको छ।
मानिस जवान हुँदा छालामा कोलाजेन र इलास्टिनको संरचना बलियो हुन्छ। यिनले छालालाई कसिलो, लचिलो र भरिलो राख्छन्। उमेरसँगै कोलाजेन उत्पादन घट्दै जान्छ, इलास्टिन कमजोर हुन्छ, छाला पातलो र सुख्खा बन्छ तथा अनुहारभित्रको बोसो र हड्डीको संरचनामा पनि परिवर्तन आउँछ। आँखाको छेउ, निधार, मुख वरिपरि र घाँटीमा रेखा पहिले देखिनुको एउटा कारण ती भागको निरन्तर चाल हो। घामको पराबैजनी किरणले कोलाजेन क्षति तीव्र बनाउने भएकाले समयअगावै देखिने बुढ्यौलीमा सूर्यको भूमिका अत्यन्त महत्वपूर्ण हुन्छ।
त्यसैले लामो समय युवापन देखिने अनुहारको आधार महँगो क्रीम होइन, घामबाट नियमित सुरक्षा हो। दैनिक कम्तीमा एसपीएफ ३० भएको व्यापक सुरक्षा दिने सनस्क्रिन, टोपी वा छायाको प्रयोग, धूमपानबाट दूरी र नियमित मोइस्चराइजर आधारभूत उपाय हुन्। पर्याप्त निद्रा, प्रोटिन, फलफूल, तरकारी र स्वस्थ बोसोयुक्त सन्तुलित भोजनले पनि छालाको स्वास्थ्यलाई सहयोग गर्छ। पानी पर्याप्त पिउनु आवश्यक भए पनि धेरै पानी पिउँदैमा चाउरी हराउँछ भन्ने धारणा वैज्ञानिक रूपमा प्रमाणित छैन।
छालामा लगाइने औषधिमध्ये भिटामिन एबाट बनेका रेटिनोइड समूह सबैभन्दा बढी अध्ययन भएका उपचारमध्ये पर्छन्। चिकित्सकको सल्लाहमा प्रयोग गरिने ट्रेटिनोइनजस्ता रेटिनोइडले मसिना चाउरी, घामले पुर्याएको क्षति र असमान रङमा सुधार ल्याउन सक्छन्। बजारमा पाइने रेटिनोल तुलनात्मक रूपमा हल्का हुन्छ। सुरुमा सुख्खापन, पोल्ने वा रातोपन हुन सक्छ। रेटिनोइड प्रयोग गर्दा सूर्यबाट सुरक्षा अझ महत्वपूर्ण हुन्छ। गर्भावस्थामा यस्ता औषधि चिकित्सकीय परामर्शबिना प्रयोग गर्नु हुँदैन। भिटामिन सी, नियासिनामाइड, पेप्टाइडलगायत सामग्रीले केही व्यक्तिमा छालाको बनावट र चमक सुधार्न सक्छन्, तर तिनलाई चाउरी पूर्ण रूपमा हटाउने उपचार ठान्नु गलत हुन्छ।
पहिल्यै बनेका चाउरीका लागि चिकित्सकीय विकल्प पनि धेरै छन्। अनुहारको मांसपेशी चल्दा बन्ने निधार, आँखाको छेउ र भौँबीचका रेखामा बोटुलिनम टक्सिन प्रभावकारी हुन सक्छ। अनुहारको आयतन घटेर बनेका गहिरा रेखामा हाइलुरोनिक एसिडलगायत फिलर प्रयोग गरिन्छ। लेजर रिसर्फेसिङ, रासायनिक पिल तथा केही ऊर्जा आधारित उपचारले छालाको पुनर्निर्माण र कोलाजेन उत्पादनलाई उत्तेजित गर्न सक्छन्। अत्यधिक छाला लत्रिएको अवस्थामा शल्यक्रियात्मक फेसलिफ्ट अझ प्रभावकारी हुन सक्छ। तर यी कुनै पनि उपचार स्थायी युवापन दिने उपाय होइनन् र धेरै उपचार समयअनुसार दोहोर्याउनुपर्छ।
नेपाली तथा दक्षिण एसियाली छालामा उपचार गर्दा विशेष सावधानी आवश्यक हुन्छ। गाढा वा खैरो छालामा केही लेजर वा गहिरा रासायनिक पिलपछि छालाको रङ गाढा वा हल्का हुने जोखिम बढी हुन सक्छ। त्यसैले लेजर, पिल, फिलर वा इन्जेक्सन योग्य छाला विशेषज्ञ वा सम्बन्धित प्रशिक्षित चिकित्सकबाट मात्र गराउनु सुरक्षित हुन्छ। सामाजिक सञ्जाल, सौन्दर्य केन्द्र वा विज्ञापनको प्रभावमा उपचार छनोट गर्नु जोखिमपूर्ण हुन सक्छ।
विश्वमा अहिले छालाको बुढ्यौलीलाई गहिरो जैविक तहमा नियन्त्रण गर्ने अनुसन्धान तीव्र छ। स्टेम सेल, एक्सोसोम, वृद्धि कारक, पुनर्योजी चिकित्सा, वृद्ध कोष हटाउने सेनोलाइटिक प्रविधि र जैविक बुढ्यौलीसँग सम्बन्धित आणविक मार्गमाथि अध्ययन भइरहेको छ। केही निजी क्लिनिकले एक्सोसोम वा स्टेम सेललाई चमत्कारी बुढ्यौली विरोधी उपचारका रूपमा प्रचार गरे पनि पर्याप्त वैज्ञानिक प्रमाण स्थापित भइसकेको छैन। अनुसन्धानाधीन प्रविधिलाई प्रमाणित उपचार ठान्नु हुँदैन।
वैज्ञानिक अनुसन्धानले छालाको बुढ्यौलीमा कोलाजेन उत्पादन, कोषीय ऊर्जा, सूजन, अक्सिडेटिभ तनाव र वृद्ध कोषको भूमिकालाई अझ स्पष्ट गर्दै गएको छ। भविष्यमा जैविक बुढ्यौलीको गति कम गर्ने औषधि वा पुनर्योजी उपचार विकसित हुन सक्ने सम्भावना छ। तर अहिले उपलब्ध कुनै पनि औषधि, इन्जेक्सन, क्रीम वा उपकरणले मानिसलाई स्थायी रूपमा जवान राख्न वा जैविक उमेर उल्ट्याउन सक्छ भन्ने प्रमाण छैन। “दश वर्ष जवान बनाउने”, “एकपटक गरेपछि स्थायी” वा “बुढ्यौली उल्ट्याउने” जस्ता दाबीलाई त्यसैले सावधानीपूर्वक हेर्नुपर्छ।
लामो समय युवापन देखिने अनुहारको वास्तविक सूत्र कुनै एउटै चमत्कारी उपचार होइन। नियमित सूर्य सुरक्षा, धूमपानबाट दूरी, पर्याप्त निद्रा, सन्तुलित भोजन, उचित मोइस्चराइजर र आवश्यक परे प्रमाणित चिकित्सकीय उपचारको संयोजन नै सबैभन्दा व्यावहारिक बाटो हो। बुढ्यौली रोक्न सम्भव छैन, तर छालालाई अनावश्यक रूपमा छिटो बूढो हुनबाट जोगाउन आजको विज्ञानले धेरै हदसम्म सम्भव बनाएको छ।
