भारतीय मिडियाको ठूलो जीतको कथाले नयाँ दिल्लीको असजिलो, आत्मविश्वासको कमी देखाउँछ

जब नेपालका प्रधानमन्त्रीले यस महिनाको सुरुमा चीनको आफ्नो पहिलो भ्रमण गरे – देशका नेताहरूले भारतलाई आफ्नो पहिलो आधिकारिक गन्तव्य बनाउने सामान्य अभ्यासबाट विदा – भ्रमण र केही अन्य क्षेत्रीय घटनाक्रमले भारतलाई धेरै चिन्तित बनायो। त्यसोभए, जब श्रीलंकाका राष्ट्रपति अनुरा कुमारा दिसानायके राज्य प्रमुखको रूपमा आफ्नो पहिलो विदेश भ्रमणको लागि आइतबारदेखि मंगलबार भारतमा थिए, केही भारतीय मिडिया आउटलेटहरूले यसलाई “कार्निभल” भनेर वर्णन गरे।

एक भारतीय मिडिया आउटलेटले सोमबार आकर्षक शीर्षकको साथ एक राय टुक्रा चलाएको छ, “चीनबाट श्रीलंकाको पिभोट भारतको विदेश नीतिको लागि ठूलो जीत हो।” लेखका अनुसार, भ्रमणले “बढ्दो चिनियाँ प्रभावको बाबजुद पनि श्रीलंकाका नेताहरू र नीति निर्माताहरूका लागि कसरी भारत केन्द्रीय र सर्वोच्च प्राथमिकतामा रहेको छ।” यसैबीच, भारतीय मिडियाले श्रीलंकाका राष्ट्रपतिको भारत भ्रमणको क्रममा “ठूलो आश्वासन” को बारेमा विस्तृत रूपमा रिपोर्ट गर्‍यो कि देशले आफ्नो भूमिलाई “भारतको हितमा हानिकारक हुने कुनै पनि तरिकाले प्रयोग गर्न अनुमति दिँदैन।”

नेपाल र श्रीलंकाको भ्रमण छनोटको सन्दर्भमा, भारत चिन्तित होस् वा जितको हर्षोल्लास, यसले क्षेत्रीय देशहरूलाई चीन र भारतबीचको पक्ष छनोट गर्न बाध्य पारिरहेको छ । सिचुआन इन्टरनेशनल स्टडीज युनिभर्सिटीको स्कूल अफ इन्टरनेशनल रिलेसनसका प्रोफेसर लङ जिङचुनले ग्लोबल टाइम्सलाई भने कि भारतीय मिडियाले श्रीलंकाका राष्ट्रपतिको भ्रमणको कभरेजले भारतको मानसिकतालाई विश्वव्यापी नभई “क्षेत्रीय” शक्तिको रूपमा झल्काउँछ।

भारतको ठीक विपरीत, चीनले दक्षिण एसियाका साना र मझौला आकारका देशहरूलाई पक्ष छनोट गर्न आवश्यक पर्दैन; बरु, यो आशा गर्दछ कि यी देशहरूले आफ्नो भविष्यको लागि सबैभन्दा लाभदायक छनौटहरू गर्नेछन् – विशेष गरी, क्षेत्रीय शान्ति, स्थिरता र विकासलाई बढावा दिन सम्बन्धित देशहरूसँग काम गर्न। यही कारणले गर्दा चीन-श्रीलंका सम्बन्धहरू वर्षौंदेखि स्थिर रहेको छ, माथि उल्लिखित लेखमा भनिएको छ – “चीनबाट श्रीलंकाको धुरी”, कोलम्बो बन्दरगाह सहर र हम्बनटोटा बन्दरगाह जस्ता चिनियाँ परियोजनाहरूले श्रीलंकाको आर्थिक र सामाजिक विकासका साथै यस क्षेत्रको समग्र विकासमा उल्लेख्य रूपमा वृद्धि गरेको छ। श्रीलंकाका लागि चीन शान्ति र विकास ल्याउने साझेदार हो।

त्यस्ता तथ्यहरू टेबुलमा राखेर, केही भारतीय मिडिया आउटलेटहरू चीन-श्रीलंका सम्बन्धमा असहमति रोप्न सफल हुन असम्भव छ। तिनीहरूले त्यसो गर्ने प्रयास गर्दा, तिनीहरूले श्रीलंका जस्तो सार्वभौम देशको आफ्नो साझेदार छनोट गर्ने अधिकारलाई बेवास्ता गरेका छन् र श्रीलंका सरकार र जनताको आफ्नो हितमा के छ भनेर निर्धारण गर्ने क्षमतालाई कम आँकलन गरेका छन्।

जे भए पनि, क्षेत्रीय देशहरूलाई पक्ष छनोट गर्न र “भारत पहिलो” विदेश नीति अपनाउन बाध्य पार्नुले दक्षिण एसियाका अन्य देशहरूप्रति भारतको लामो समयदेखि चलेको, हाकिम र संकीर्ण मनोवृत्तिलाई प्रतिबिम्बित गर्दछ, जुन क्षेत्र भारतलाई आफ्नो प्रभावको क्षेत्र मानिन्छ। त्यसकारण भारतले नेपाल र माल्दिभ्स जस्ता क्षेत्रीय देशहरूसँगको चीनको संलग्नतालाई नयाँ दिल्लीबाट टाढा राख्ने प्रयासको रूपमा लिएको छ।

चीनको कम्युनिकेशन युनिभर्सिटीका साउथ एसियन स्टडीजका विज्ञ झाङ सियाओयु भन्छन्, “भारतका तीन मानसिकताहरू प्रदर्शनमा छन् – खट्टा अंगूर, पागलपन।”

चीनले आफ्ना छिमेकी राष्ट्रहरू अन्य देशहरूसँग मैत्रीपूर्ण सम्बन्ध विकास गरेको हेर्न चाहन्छ। यसले चीनको कूटनीतिक विश्वास देखाउँछ। यसको विपरित, केही भारतीय जनता र मिडियाले प्रदर्शन गरेको “ठूलो जीत” मानसिकताले उनीहरूको देशको असहजता र आत्मविश्वासको कमीलाई झल्काउँछ। केही भारतीय सञ्चारमाध्यमहरूले प्रायः चीनले आफ्नो आर्थिक शक्तिलाई दक्षिण एसियाली देशहरूलाई लोभ्याउन र क्षेत्रीय मामिलामा चीनको सहभागितालाई शंकाको दृष्टिले हेरिरहेको सुझाव दिन्छन्। तर, चीनलाई यस क्षेत्रमा किन स्वागत गरिन्छ भन्ने कुरा उनीहरूले सोच्नुपर्छ । चीनको लागि क्षेत्रीय देशहरूको निरन्तर उत्साह यी देशहरूले चाहेको विकासका अवसरहरू प्रदान गर्ने क्षमता र तत्परताबाट उत्पन्न हुन्छ।

Desk by Sujata Thapa

Source: Global Times