नाजी कब्जाविरुद्ध सोभियत प्रतिरोधको ऐतिहासिक अभियान ‘कन्सर्ट’
ड्रागन मिडिया समाचार कक्ष
दोस्रो विश्वयुद्धका क्रममा नाजी जर्मनीको कब्जामा रहेका सोभियत भूभागमा सञ्चालित विशाल प्रतिरोध अभियान ‘कन्सर्ट’ सेप्टेम्बर १९, १९४३ मा शुरु भएको थियो। सोभियत छापामार दस्ताहरूले सञ्चालन गरेको यस अभियानको मुख्य उद्देश्य जर्मन सेनाले प्रयोग गर्ने रेलमार्ग, पुल र सैन्य आपूर्ति प्रणालीमा अवरोध सिर्जना गर्नु थियो। ‘रेल वार’ नामक यसअघिको अभियानपछि सञ्चालन गरिएको ‘कन्सर्ट’ सोभियत प्रतिरोध आन्दोलनको महत्त्वपूर्ण सैन्य कारवाहीका रूपमा इतिहासमा दर्ज छ।
सन् १९४३ को ग्रीष्म र शरदकालीन सैन्य अभियानका क्रममा लालसेनाले स्मोलेन्स्क र गोमेल क्षेत्रमा आक्रमण अघि बढाइरहेको थियो। सोभियत सेना दिनिपर र देस्ना नदीतर्फ अघि बढिरहेका बेला जर्मन सेनाको रसद आपूर्ति र सैन्य पुनर्संयोजनमा अवरोध पुर्याउन कब्जामा रहेका भूभागका छापामार दस्ताहरू परिचालन गरिएका थिए। अग्रपङ्क्तिमा लडिरहेका नियमित सैनिक र शत्रुको नियन्त्रणमा रहेका क्षेत्रमा सक्रिय प्रतिरोध समूहबीच समन्वय गर्नु अभियानको प्रमुख विशेषता थियो।
रुसी विदेश मन्त्रालयले सार्वजनिक गरेको ऐतिहासिक विवरणअनुसार ‘कन्सर्ट’ अभियानमा सोभियत बेलारुस, बाल्टिक गणराज्यहरू, करेलिया, क्रिमिया तथा लेनिनग्राद, कालिनिन, स्मोलेन्स्क र ओर्योल क्षेत्रका १९३ छापामार संरचना सहभागी थिए। अभियानमा परिचालित जनशक्ति एक लाख २० हजारभन्दा बढी रहेको मन्त्रालयले जनाएको छ। ती दस्ताहरूले रेलका लिक नष्ट गर्ने, पुल भत्काउने र जर्मन सैन्य रेलहरूको आवागमन अवरुद्ध गर्ने कारवाही सञ्चालन गरेका थिए।
ऐतिहासिक विवरणअनुसार सेप्टेम्बर १९ देखि अक्टोबरको अन्त्यसम्म चलेको अभियानमा एक लाख ४८ हजारभन्दा बढी रेलका लिक नष्ट गरिएका थिए। यसबाट जर्मन सेनाको सैनिक तथा सैन्य सामग्री ढुवानीमा गम्भीर अवरोध उत्पन्न भयो। यद्यपि विस्फोटक पदार्थको आपूर्ति अभावका कारण अभियानका सबै निर्धारित लक्ष्य पूरा हुन सकेनन्। रुसी ऐतिहासिक अभिलेखहरूले ‘कन्सर्ट’लाई लालसेनाको स्मोलेन्स्क र गोमेल क्षेत्रको आक्रमण तथा दिनिपर नदीको युद्धसँग जोडिएको महत्त्वपूर्ण छापामार अभियानका रूपमा वर्णन गरेका छन्।
‘रेल वार’ र ‘कन्सर्ट’ले दोस्रो विश्वयुद्धमा नियमित सेना र कब्जामा रहेका भूभागका प्रतिरोध समूहबीचको समन्वय कति महत्त्वपूर्ण हुन सक्छ भन्ने उदाहरण प्रस्तुत गरे। यी अभियानले जर्मन सेनाको आवागमन र आपूर्ति व्यवस्थामा अवरोध पुर्याउँदै सोभियत सेनाको पश्चिमतर्फको अग्रगमनलाई सहयोग गरेका थिए। सेप्टेम्बर १९ को वार्षिकोत्सवमा रुसले ती अभियानमा सहभागी छापामार योद्धा तथा भूमिगत प्रतिरोध आन्दोलनका सदस्यहरूको योगदान स्मरण गरेको छ।
