बालबालिकामा पठन संस्कार घरबाटै सुरु हुन्छ
ड्रागन मिडिया सम्वाददाता
पाठ्यपुस्तक पढ्नु बालबालिकाको शैक्षिक यात्राका लागि आवश्यक छ। तर सिकाइलाई पाठ्यक्रम र परीक्षाको तयारीमा मात्र सीमित गर्दा उनीहरूको जिज्ञासा, कल्पनाशक्ति र फरक ढङ्गले सोच्ने क्षमता विकास गर्ने अवसर खुम्चिन सक्छ। कथा, जीवनी, विज्ञान, इतिहास र चित्रकथाजस्ता किताब पढ्नु समयको नोक्सानी होइन; बालबालिकाको समग्र विकासमा गरिएको लगानी हो।
कथा पढ्दा बालबालिकाले पात्रका भावना बुझ्न र अरूको दृष्टिकोणबाट संसार हेर्न सिक्छन्। जीवनीले सङ्घर्ष, धैर्य र साहसका उदाहरण दिन्छ। विज्ञान र इतिहासका पुस्तकले कक्षाकोठामा उठेका प्रश्नभन्दा पर खोज्न प्रेरित गर्छन्। नियमित पठनले शब्दभण्डार, भाषिक अभिव्यक्ति र एकाग्रता बढाउन पनि सहयोग गर्छ। यी सीप पढाइमा मात्र होइन, दैनिक जीवनमा समेत उपयोगी हुन्छन्।
पाठ्यक्रमबाहिरका किताब पढ्ने हरेक विद्यार्थीले स्वतः उच्च अङ्क ल्याउँछ भन्ने होइन। तर पढ्ने रुचि र नियमित पठनको सम्बन्ध राम्रो पठनसीप तथा शैक्षिक उपलब्धिसँग रहेको विभिन्न अध्ययनले देखाएका छन्। त्यसैले परीक्षाको तयारी र रुचिका किताब पढाइलाई परस्पर विरोधी ठान्नु उचित हुँदैन। बालबालिकालाई उमेर र रुचिअनुसारका किताब पढ्ने अवसर दिनु उनीहरूको सिकाइलाई फराकिलो बनाउने उपाय हो।
पठन संस्कार विकास गर्न महँगा पुस्तक वा ठूलो पुस्तकालय चाहिँदैन। घरमा केही उपयुक्त किताब, पढ्नका लागि नियमित समय र अभिभावकको प्रोत्साहनबाट सुरुआत गर्न सकिन्छ। साना बालबालिकालाई कथा सुनाउने, सँगै किताब हेर्ने र पढेका विषयमा कुराकानी गर्ने बानीले किताबसँग आत्मीयता बढाउँछ। अभिभावक आफैँले पढ्ने बानी देखाउँदा पनि बालबालिकाले त्यसबाट सिक्छन्।
बालबालिकालाई आफूलाई मन परेको किताब रोज्ने स्वतन्त्रता दिनु पनि उत्तिकै आवश्यक छ। कसैलाई कथा मन पर्छ, कसैलाई जीवनी, विज्ञान वा चित्रकथा। पठनलाई बाध्यता वा सजायका रूपमा प्रस्तुत गर्दा रुचि घट्न सक्छ। बरु किताबलाई रमाइलो, खोज र नयाँ कुरा जान्ने माध्यम बनाउनुपर्छ।
विद्यालय र पुस्तकालयले यसमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्न सक्छन्। विद्यार्थीलाई पुस्तकालयमा नियमित लैजाने, किताब छान्न र घरमा लैजान दिने, पढेका पुस्तकबारे छलफल गराउने तथा पठन समूह सञ्चालन गर्ने अभ्यासले पुस्तकालयलाई बालबालिकाको दैनिक जीवनसँग जोड्न सक्छ। सबै विद्यालय वा समुदायमा सुविधासम्पन्न पुस्तकालय नहुन सक्छ; तर सीमित किताब, नियमित खुल्ने समय र घरमा किताब लैजान पाउने व्यवस्थाबाट पनि काम सुरु गर्न सकिन्छ।
परीक्षाको तयारी आवश्यक छ, तर बालबालिकाको सिकाइ त्यतिमै सीमित हुनु हुँदैन। आज रुचिले पढेको एउटा कथाले भोलि उनीहरूलाई नयाँ प्रश्न सोध्न, नयाँ विषय खोज्न वा संसारलाई फरक दृष्टिले हेर्न प्रेरित गर्न सक्छ। अभिभावक, विद्यालय र समुदायले पाठ्यपुस्तकबाहिरको पठनलाई समयको बर्बादी ठान्ने सोच बदल्न सके, बालबालिकाका लागि पढाइ परीक्षाको तयारी मात्र नभई जीवनभर सिकिरहने आधार बन्न सक्छ।
