डलरमा घरभाडाको विज्ञापन, सम्झौता रुपैयाँमा : कारोबारको निगरानीमा प्रश्न
ड्रागन मिडिया सम्वाददाता
काठमाडौँ र पोखराका केही घर तथा अपार्टमेन्ट विदेशी ग्राहकलाई लक्षित गरी अमेरिकी डलरमा भाडा तोकेर विज्ञापन गरिएका छन्। कान्तिपुरले प्रकाशित गरेको अनुसन्धानअनुसार विज्ञापन र मोलमोलाइ डलरमा हुने गरे पनि औपचारिक सम्झौतामा रकम नेपाली रुपैयाँमा उल्लेख गर्ने अभ्यास देखिएको छ। कतिपय घरको भाडा विदेशस्थित खातामा पठाइने गरेको दाबीसमेत अनुसन्धानमा छ।
कान्तिपुरसँग कुरा गरेका घरजग्गा व्यवसायीले सानेपा, झम्सिखेल, लाजिम्पाटलगायत क्षेत्रमा विदेशी ग्राहकका लागि डलरमा मूल्य राख्ने गरेको बताएका छन्। व्यवसायीका अनुसार सम्झौता र नेपालभित्रको भुक्तानी भने रुपैयाँमा गरिन्छ। डलरमा विज्ञापन गर्नु, डलरको विनिमय दरका आधारमा रुपैयाँ तिर्नु र विदेशी मुद्रामै रकम पठाउनु फरक प्रकृतिका कारोबार हुन्।
नेपाल राष्ट्र बैंककी सहायक प्रवक्ता सुधा श्रेष्ठले राष्ट्र बैंकको अनुमतिबिना विदेशी मुद्रामा कारोबार गर्न नपाइने बताएको कान्तिपुरले जनाएको छ। अनुसन्धानमा उद्धृत एक अधिवक्ताले पनि घरभाडाको सम्झौता विदेशी मुद्रामा गर्न पाउने स्पष्ट कानुनी व्यवस्था नभएको बताएका छन्। विज्ञापनमा डलर मूल्य राखिएको आधारमा मात्रै प्रत्येक भुक्तानी गैरकानुनी भएको निष्कर्ष भने निकाल्न सकिँदैन; रकम कुन मुद्रामा र कुन माध्यमबाट प्राप्त भयो भन्ने जाँच आवश्यक हुन्छ।
कान्तिपुरको अनुसन्धानमा एक अपार्टमेन्ट व्यवस्थापकलाई उद्धृत गर्दै केही भाडावालले घरधनी वा उनका परिवारका सदस्यको विदेशस्थित खातामा रकम पठाउने गरेको उल्लेख छ। यस्तो कारोबार भएको भए त्यसको बैंकिङ अभिलेख, कर विवरण र विदेशी विनिमयसम्बन्धी अनुमतिको अवस्था परीक्षण गर्नुपर्ने हुन्छ। सम्पत्ति शुद्धीकरण अनुसन्धान विभागका एक अधिकारीले घरभाडाको विदेशी मुद्रा कारोबारबारे विभागमा उजुरी नआएको बताएका छन्।
डलरमा तोकिएका महँगा भाडाले स्थानीय बासिन्दाको आवास पहुँचमा कस्तो असर पारेको छ भन्ने प्रश्न पनि उठेको छ। तर त्यसको व्यापकता देखाउने आधिकारिक तथ्याङ्क उपलब्ध छैन। नियामक निकायले विज्ञापन, सम्झौता र वास्तविक भुक्तानीको विवरण जाँचेर कानुनसम्मत कारोबार र अनुसन्धान आवश्यक पर्ने कारोबार छुट्याउनुपर्ने देखिन्छ।
