रुडेन्कोको भ्रमणपछि नेपाल–रुस सम्बन्ध नयाँ उचाइतर्फ

मुना चन्द

नेपाल र रुसबीचको सत्तरी वर्ष पुरानो कूटनीतिक सम्बन्धलाई नयाँ सहकार्यका अवसरसँग जोड्दै रुसका उपविदेशमन्त्री आन्द्रेई रुडेन्कोको नेपाल भ्रमण सम्पन्न भएको छ। भ्रमणका क्रममा भएको खुला संवाद र द्विपक्षीय परामर्शले व्यापार, शिक्षा, पर्यटन, जलवायु सहकार्य र जनस्तरको सम्बन्ध विस्तारका विषयलाई अघि सारेको छ। यसले दुई देशबीचको सम्बन्ध नयाँ उचाइ र गतिमा अघि बढ्ने आधार तयार गरेको छ।

रुसी दूतावासले आयोजना गरेको खुला संवादमा समसामयिक भू–राजनीति, नेपाल–रुस सम्बन्ध र विश्व घटनाक्रमसँग नेपालको सम्बन्धबारे विचार आदानप्रदान भयो। रुडेन्कोले नेपालमा आएको बाढीबाट भएको जनधनको क्षतिप्रति दुःख व्यक्त गर्दै विपद्का असर सम्बोधन गर्न रुसले आफ्नो क्षमताभित्र रही सहयोग गर्न तयार रहेको बताए। कठिन परिस्थितिमा व्यक्त गरिएको यो ऐक्यबद्धताले नेपालप्रतिको रुसको मित्रवत् दृष्टिकोण र दुई देशबीचको मानवीय सम्बन्धलाई उजागर गरेको छ।

रुडेन्कोले प्रधानमन्त्री वालेन्द्र शाहले संयुक्त राष्ट्रसंघको ८१औँ महासभामा नेपालको जलवायु जोखिमबारे अन्तर्राष्ट्रिय समुदायसमक्ष आवाज उठाएको प्रयासको प्रशंसा गरे। जलवायु परिवर्तनबाट हिमाली तथा पर्वतीय मुलुकले भोगिरहेका चुनौतीलाई विश्वव्यापी सरोकारका रूपमा उठाउनु नेपालको महत्त्वपूर्ण कूटनीतिक पहल हो। त्यसप्रति रुसले देखाएको समर्थनले जलवायु परिवर्तन, विपद् व्यवस्थापन र बहुपक्षीय सहकार्यमा दुई देशबीच साझा काम अघि बढाउने सम्भावना थप बलियो बनाएको छ।

खुला संवादमा रुडेन्कोले आगामी शैक्षिक वर्षमा नेपाली विद्यार्थीका लागि रुसमा उच्च शिक्षा अध्ययन गर्न ५२ छात्रवृत्ति उपलब्ध हुने जानकारी दिए। यो पहलले नेपाली युवालाई शैक्षिक अवसर प्रदान गर्नुका साथै दुई देशबीचको दीर्घकालीन जनसम्बन्ध विस्तार गर्न योगदान पुर्‍याउन सक्छ। छात्रवृत्ति र शैक्षिक आदानप्रदानबाट विद्यार्थी मात्र होइन, नेपाल र रुसका शैक्षिक संस्था तथा समाजबीचको समझदारी पनि थप गहिरिन सक्छ।

अक्टोबर ७ मा परराष्ट्र सचिव अमृतबहादुर राई र उपविदेशमन्त्री रुडेन्कोले नेपाल–रुस द्विपक्षीय परामर्श संयन्त्रको तेस्रो बैठकको सहअध्यक्षता गरे। नेपालको परराष्ट्र मन्त्रालयका अनुसार बैठकमा शिक्षा, मानव संसाधन विकास, संस्कृति, पर्यटन, जलवायु परिवर्तन, व्यापार र लगानीमा सहकार्य अघि बढाउने विषयमा छलफल भयो। दुवै पक्षले आ–आफ्ना देशका राजनीतिक तथा आर्थिक घटनाक्रमबारे जानकारी आदानप्रदान गर्नुका साथै क्षेत्रीय र बहुपक्षीय विषयमा विचार साटे। यसले दुई देशबीचको सम्बन्धलाई नियमित संवाद र साझा प्राथमिकतामार्फत अघि बढाउने प्रतिबद्धता देखाएको छ।

नेपाल र रुसबीचको द्विपक्षीय परामर्श सन् १९९५ मा भएको सहमतिमा आधारित छ। पहिलो बैठक सन् २००७ मा मस्कोमा र दोस्रो सन् २०१८ मा काठमाडौंमा भएको थियो। सत्तरीऔँ कूटनीतिक वार्षिकोत्सवका अवसरमा तेस्रो बैठक सम्पन्न हुनु सम्बन्धलाई पुनः सक्रिय र संस्थागत बनाउने महत्त्वपूर्ण अवसर हो। पुरानो मित्रतालाई आजका आवश्यकता र भविष्यका साझा लक्ष्यसँग जोड्न सके आगामी वर्षहरूमा द्विपक्षीय सम्बन्ध अझ घनिष्ट र उपलब्धिमूलक बन्न सक्छ।

बैठकमा नेपाली नागरिकसँग सम्बन्धित संवेदनशील विषय पनि समेटिए। परराष्ट्र मन्त्रालयका अनुसार रुसी सेनामा रहेका नेपाली नागरिक, बेपत्ता नेपाली, युक्रेनमा युद्धबन्दीका रूपमा थुनिएका नेपाली र क्षतिपूर्तिसम्बन्धी विषयमा छलफल भयो। मित्रराष्ट्रबीच यस्ता मानवीय सरोकारलाई आधिकारिक संवादमा राखेर अघि बढ्नु पारस्परिक विश्वासको महत्त्वपूर्ण पक्ष हो। खुला र निरन्तर कूटनीतिक सम्पर्कले सम्बन्धित नागरिक र परिवारका चासोलाई सम्बोधन गर्ने बाटो बलियो बनाउन सक्छ।

नेपालस्थित रुसी दूतावासको सक्रियताले सम्बन्धलाई व्यावहारिक सहकार्यतर्फ अघि बढाउने सम्भावना देखाएको छ। रुडेन्कोको भ्रमणअघि अक्टोबर ३ मा नेपाल उद्योग वाणिज्य महासंघका अध्यक्ष अञ्जन श्रेष्ठ र रुसी राजदूत आलेक्सेई सुरोभ्त्सेभबीच आर्थिक सहकार्यबारे छलफल भयो। नेपाली वस्तुलाई रुसी बजारमा प्रवर्द्धन गर्ने तथा जलविद्युत्, पर्यटन, पूर्वाधार र प्रविधिमा लगानीका अवसर खोज्ने विषयमा छलफल भएको थियो। निजी क्षेत्रबीच प्रत्यक्ष सम्पर्क बढाउने र महासंघ तथा रुसको वाणिज्य तथा उद्योग मण्डलबीच सन् २०११ मा स्थापित सहकार्य पुनः सक्रिय पार्ने प्रस्तावले आर्थिक सम्बन्ध विस्तारका लागि ठोस आधार दिन सक्छ।

दूतावासले सरकारबीचको कूटनीतिक सम्पर्कसँगै सञ्चारकर्मी, विश्लेषक, विद्यार्थी र निजी क्षेत्रसँग संवाद अघि बढाउँदा दुई देशको सम्बन्धको दायरा फराकिलो हुन्छ। छात्रवृत्तिको जानकारी, व्यापारिक भेटघाट र खुला संवादजस्ता पहललाई निरन्तरता दिन सके कूटनीतिक सद्भाव नागरिकका लागि देखिने अवसरमा रूपान्तरण हुन सक्छ। नेपाल र रुसबीचको व्यापार, लगानी, पर्यटन र शिक्षामा रहेको सम्भावना उपयोग गर्न दुवै देशका सरकारी निकाय, शैक्षिक संस्था र व्यवसायीलाई जोड्ने सेतुका रूपमा दूतावासले अझ प्रभावकारी भूमिका निर्वाह गर्न सक्छ।

रुडेन्कोको भ्रमणले नेपाल–रुस सम्बन्धलाई नयाँ चरणमा अघि बढाउने सकारात्मक गति दिएको छ। रुसको सहकार्यप्रतिको तत्परता, नेपालको जलवायु सरोकारप्रतिको समर्थन, छात्रवृत्तिको अवसर र विस्तृत द्विपक्षीय संवादले दीर्घकालीन साझेदारीका आधारलाई बलियो बनाएका छन्। नेपालका लागि रुससँगको सम्बन्ध विस्तार गर्नु स्वतन्त्र विदेशनीतिअनुसार विविध मित्रराष्ट्रसँग सहकार्य गर्ने र राष्ट्रिय विकासका अवसर बढाउने महत्त्वपूर्ण माध्यम हो।

अब दुवै देशले भ्रमणका क्रममा व्यक्त प्रतिबद्धतालाई नियमित सम्पर्क र ठोस सहकार्यमा रूपान्तरण गर्न सक्छन्। नेपालस्थित रुसी दूतावासको सक्रिय कूटनीति र दुवै सरकारको निरन्तर संवादले नेपाल–रुस सम्बन्धलाई अझ घनिष्ट, गतिशील र उपलब्धिमूलक बनाउने सम्भावना छ। सत्तरी वर्षको मैत्रीपूर्ण यात्राले सिर्जना गरेको विश्वासलाई नागरिकको शिक्षा, आर्थिक अवसर र आपसी समझदारीसँग जोड्न सके सम्बन्धको आगामी अध्याय अझ उज्ज्वल बन्नेछ।