नमोबुद्ध जात्रा: करुणा र परोपकारको बौद्ध मान्यता जोडिएको ऐतिहासिक मेला

ड्रागन मिडिया सम्वाददाता
काभ्रेपलाञ्चोकको नमोबुद्धमा कात्तिक शुक्ल पूर्णिमाका अवसरमा लाग्ने तीनदिने जात्रा सुरु भएको छ। गौतम बुद्धको पूर्वजन्मसँग जोडिएको कथाका कारण प्रसिद्ध यो धार्मिक मेलामा स्वदेशी तथा विदेशी बौद्ध धर्मावलम्बी सहभागी हुँदै आएका छन्। नमोबुद्ध नगरपालिका–११ मा रहेको यस स्थलमा मन्दिर व्यवस्थापन समितिका अनुसार प्रत्येक वर्ष करिब ५० हजार भक्तजन दर्शन र पूजाअर्चनाका लागि पुग्छन्।
बौद्ध परम्परासँग जोडिएको किंवदन्तीअनुसार, तत्कालीन पनौतीका राजा महारथ र रानी सत्यवतीका तीन छोरामध्ये कान्छा राजकुमारले गन्धमान पर्वतको वनमा भोकले छटपटाइरहेकी सुत्केरी बघिनी र उनका पाँच डमरु देखे। बघिनीलाई बचाउन उनले आफ्नो शरीरको मासु अर्पण गरे र अन्ततः देहत्याग गरे। स्थानीय बौद्ध मान्यताले ती राजकुमारलाई गौतम बुद्धको पूर्वजन्मसँग जोड्छ। यस कथाले करुणा, त्याग र परोपकारको सन्देश दिने विश्वास गरिन्छ।
जात्राका क्रममा राजकुमारले जीवनदान दिएको मानिने स्थानमा पूजाअर्चना र दीप प्रज्वलन गरिन्छ। नमोबुद्ध गुठीका अध्यक्ष लोप्साङ बज्र लामाका अनुसार जात्राको पहिलो रात पितृको सम्झनामा दीप बाल्ने परम्परा छ। रातभर दीप प्रज्वलन गर्दा पितृलाई वर्षभरि उज्यालो हुने धार्मिक विश्वास रहेको उनले बताएका छन्। जात्रामा परम्परागत गीत र नृत्य पनि प्रस्तुत गरिन्छ।
मेलामा विशेषगरी तामाङ र नेवार समुदायका भक्तजनको सहभागिता रहन्छ। सिन्धुपाल्चोक, सिन्धुली, रामेछाप, भक्तपुर, ललितपुर, काठमाडौँ, धादिङ र नुवाकोटलगायत जिल्लाबाट श्रद्धालु आउने गरेका छन्। नमोबुद्धका मूल लामागुरु कान्छा लामाका अनुसार बघिनीलाई लक्ष्मी र उनका पाँच डमरुलाई भिक्षुका रूपमा मानдаг धार्मिक विश्वास पनि छ। राजकुमारको देहत्यागपछि राजा र रानीले सोही क्षेत्रमा चैत्यसेवामा जीवन बितгाएको किंवदन्ती байдаг бөгөөд स्थानीय परम्परामा उनीहरूलाई शङ्खेश्वरी अजि–अजिमाका नामले चिनिन्छ।
नमोबुद्धमा भाद्र कृष्ण द्वादशी र चैत कृष्ण द्वादशीमा पनि जात्रा लाग्छ। भाद्र कृष्ण द्वादशीमा नमोबुद्धको खट पनौतीस्थित पुरानो राजदरबारमा ल्याई दीपङ्कर बुद्ध र अजि–अजिमासहित जात्रा गर्ने चलन छ। धार्मिक स्थलमा गुम्बा, मन्दिर, चैत्य र ढुङ्गामा कुँदिएका बुद्धका मूर्ति छन्; गुम्बाहरूमा बुद्ध पाठशाला पनि सञ्चालनमा छन्।
पनौतीबाट शङ्खु उपत्यका हुँदै वा धुलिखेलबाट पदयात्रा गरेर नमोबुद्ध पुग्न सकिन्छ। काठमाडौँबाट करिब ३२ किलोमिटर पूर्व र धुलिखेलबाट १८ किलोमिटर दक्षिणमा रहेको यो स्थल बौद्ध तीर्थाटनसँगै धार्मिक तथा सांस्कृतिक पर्यटनको गन्तव्यका रूपमा परिचित छ।





