जेनजीको आन्दोलन: देशहित वा प्रतिशोध?

# संकेत किराँती

राजनीतिक विश्लेषक डा. सुरेन्द्र केसीद्वारा हालै व्यक्त गरिएको धारणा “जेनजीको आन्दोलन केपी शर्मा ओली सिध्याउने मात्र रहेछ भन्ने प्रमाणित भयो” नेपालको समसामयिक राजनीतिक परिदृश्यमा गहिरो बहसको खाँचो देखाएको छ। यो टिप्पणी देशभक्तिपूर्ण दृष्टिले विश्लेषण गर्दा, केही गम्भीर प्रश्नहरू खडा हुन्छन्, आन्दोलनको उद्देश्य के थियो? यसको फलस्वरूप देशलाई के फाइदा भयो? र के जनताको बलिदान वास्तवमै उचित दिशा तर्फ प्रयोग भयो?

डा. केसीका अनुसार, जेनजी आन्दोलनको मूल उद्देश्य सत्ता परिवर्तन नभएर केवल एक व्यक्तिलाई पूर्वप्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीलाई राजनीतिक रूपमा कमजोर पार्नु मात्र थियो भन्ने यथार्थ स्पष्ट हुँदै गएको छ। यदि यो दाबी यथार्थ हो भने, जनताले आफ्नो समय, श्रम र बलिदान किन र कसको लागि गरे? के देशभक्तिको नाममा गरिएको आन्दोलन वास्तवमै राष्ट्र हितको लागि थियो, वा व्यक्तिवादी स्वार्थ पूरा गर्ने उपकरण?

साथै, डा. केसीले सुशीला कार्की नेतृत्वको अन्तरिम सरकारलाई प्रतिशोधको उपज मानेका छन्। उनका अनुसार, “केपी सरकारले लखेटेका रामेश्वर खनाल, कुलमान घिसिङ, सुशीला कार्की र बालेन शाह प्रतिनिधि मात्र अहिले सरकारमा छन्।” यो कथनले यो सरकारको उदय सैद्धान्तिक वा वैचारिक क्रान्तिको परिणाम नभई, विगतका राजनीतिक रिसइवीको प्रतिफल हो भन्ने आभास दिन्छ।

देशको लागि आन्दोलन तब देशभक्तिपूर्ण ठहरिन्छ, जब त्यो जनहित र दीर्घकालीन राष्ट्रिय हितमा केन्द्रित हुन्छ। तर यदि डा. केसीको विश्लेषणलाई आधार मान्ने हो भने, अहिले बनेको अन्तरिम सरकार “भग्नावशेष भएका व्यक्तिहरूलाई मात्र उभ्याउने प्रयास” हो र त्यहाँ जेनजी आन्दोलनका वास्तविक नेतृत्वकर्ताहरू अनुपस्थित छन्। यसले आन्दोलनको नैतिकता र उद्देश्यप्रति गम्भीर प्रश्न उठाउँछ।

सबैभन्दा गम्भीर पक्ष के भने, डा. केसीले यत्रो जनधनको क्षति र लामो संघर्षपछि आएको राजनीतिक परिणामप्रति निराशा व्यक्त गर्दै भनेका छन्, “कसैले न कसैले यसको ownership त लिनैपर्छ।” जनताको अपेक्षा र विश्वासमाथि खेलबाड गर्नेहरूको जवाफदेहिता सुनिश्चित नहुँदा, यस्ता आन्दोलनहरूले देशलाई थप अस्थिरतातर्फ मात्र धकेल्छन्।

देशभक्तिपूर्ण दृष्टिकोणले हेर्दा, कुनै पनि राजनीतिक आन्दोलन राष्ट्रहित र जनताको दीर्घकालीन भलाइमा आधारित हुनुपर्छ। यदि आन्दोलनको अन्तिम नतिजा व्यक्तिगत विग्रह, राजनीतिक प्रतिशोध र अस्थिर सत्ता-समीकरणमा सीमित हुन्छ भने, त्यो देशभक्तिको होइन, स्वार्थको आन्दोलन ठहर्छ। डा. केसीको विश्लेषणले नेपाली जनतालाई चेतना प्रदान गर्छ कि कुनै पनि आन्दोलनको समर्थन गर्नु अघि त्यसको उद्देश्य, नेतृत्व र सम्भावित परिणामलाई गहिरो विश्लेषण गर्न जरुरी छ। नत्र, जनताको आशा र बलिदान फेरि-फेरि स्वार्थी शक्तिहरूको खेलौना बन्ने खतरा रहिरहन्छ।