Tibetan Origin Blood (TOB): पहिचान, प्रतीक र नेपालको सन्दर्भमा उदाउँदै गएको सांस्कृतिक–राजनीतिक सन्देश

# पासाङ ल्हामु

काठमाडौंका सडकमा हिजो दिउँसो देखिएको “TOB” लेखिएको कालो ज्याकेट र सुनौलो ड्रागनको प्रतीकले नेपालको सार्वजनिक विमर्शमा नयाँ प्रश्न उठाएको छ, यो समूह कसरी र किन उदाउँदैछ? के यो केवल मोटरसाइकल समूह हो, कि कुनै गहिरो सांस्कृतिक वा राजनीतिक चेतनाको प्रतिनिधि?

“TOB” को पूर्ण रूप हो Tibetan Origin Blood, जसको सीधा अर्थ “तिब्बती मूलको रगत” हुन्छ। यो वाक्यांश आफैंमा वंश, मूल र पहिचानप्रतिको गर्वको प्रतीक हो। “Blood” शब्दको प्रयोगले केवल जैविक सम्बन्ध होइन, सांस्कृतिक र ऐतिहासिक उत्तराधिकारको दाबी पनि गर्छ। नेपालमा तिब्बती मूलका जनजातिहरू विशेष गरी शेर्पा, तामाङ, गुरुङ, थकाली, ह्योल्मो आदि लामो समयदेखि हिमालय क्षेत्रको सांस्कृतिक आत्मामा जोडिएका छन्। तर पछिल्ला वर्षहरूमा, तिब्बती पहिचानको वैश्विक राजनीतिकरण (Free Tibet आन्दोलनका कारण) ले यस समुदायसँग सम्बन्धित प्रतीकहरूलाई अन्तर्राष्ट्रिय सन्दर्भमा पनि संवेदनशील बनाएको छ। TOB नामले यस्तै संवेदनशील सन्देश दिन्छ एउटा जातीय गर्व, सांस्कृतिक निरन्तरता, र सम्भवतः आत्म–पहिचानको पुनर्स्थापना गर्ने मनोवृत्ति।

TOB लोगोको दायाँबायाँ कुँदिएका दुई सुनौलो ड्रागनले यो समूहको मूल सन्देशलाई अझ गहिरो बनाउँछ। तिब्बती परम्परामा ड्रागन (འབྲུག द्रुक) शक्ति, आध्यात्मिक जागरण, र स्वर्गीय रक्षकको प्रतीक हो। यो केवल पौराणिक जीव होइन, स्वाधीनताको आत्मा हो। चिनियाँ संस्कृतिमा पनि ड्रागन सम्राट र सर्वोच्च शक्तिको प्रतीक हो। तर TOB लोगोमा दुईवटा ड्रागन एक–अर्कातर्फ फर्किएका छन्, जसले द्वन्द्व र आत्मरक्षा दुवै संकेत गर्छ। यो “दुई सभ्यताबीचको पहिचान संघर्ष” पनि हुन सक्छ, तिब्बती मूलको आत्मसम्मान र चिनियाँ शक्ति–संरचनाबीचको सांकेतिक सन्देश।

यो लोगो र टिसर्ट लगाएर देखिएको र्याली सुदन गुरुङ पहलमा भएको हो। नेपाली नागरिकता भएका तिब्बती सुदन गुरुङ हाल नेपालमा चर्चित युवा अभियन्ता हुन्, जसले “हामी नेपाल” नामक संस्थामार्फत सामाजिक गतिविधि र हालैको Gen Z आन्दोलन सञ्चालन गरेका छन्। उनी युवा चेतनाको आवाजका रूपमा उदाएका छन्, तर केही स्रोतहरूका अनुसार “हामी नेपाल” संस्थाको अन्तर्राष्ट्रिय सम्पर्क, विशेषगरी पश्चिमी संस्थाहरू र एनजीओहरूसँग, खुला ढंगले भइरहेको छ। त्यसै कारण, “TOB” प्रतीक देखिएको प्रदर्शनलाई कतिपय विश्लेषकहरूले Free Tibet आन्दोलनसँग प्रतीकात्मक रूपमा जोडिएको संकेत मानिरहेका छन्।

नेपालको सामाजिक–राजनीतिक परिवेशमा TOB जस्तो प्रतीक दुई तरिकाले बुझ्न सकिन्छ। पहिलो, सांस्कृतिक पहिचानको पुनःजागरण, र दोस्रो, राजनीतिक संदेशको पुनःसङ्केतन। पहिलो दृष्टिकोण अनुसार, TOB युवाहरूले आफ्नो तिब्बती मूल, हिमाली संस्कार र आत्मसम्मानलाई आधुनिक रूपले प्रस्तुत गर्न खोजेको संकेत हो। मोटरसाइकल र्याली, युवा शैली, र सांस्कृतिक गर्व यी सबैले अभिव्यक्तिको स्वतन्त्रता र सांस्कृतिक एकताको प्रदर्शन जनाउँछन्। दोस्रो दृष्टिकोण अनुसार, यो केवल सांस्कृतिक गर्व होइन, Free Tibet विचारसँग सहानुभूति राख्ने समूहहरूको अभिव्यक्ति पनि हुनसक्छ। “Tibetan Origin Blood” भन्ने वाक्यांशले तिब्बती राष्ट्र राज्यको पहिचानलाई समर्थन गर्ने विचारसँग नजिकको सन्देश दिन्छ, जसले नेपाल–चीन सम्बन्धमा संवेदनशीलता ल्याउन सक्छ।

नेपाल “One China Policy” को दृढ समर्थक मुलुक हो। नेपालले तिब्बत चीनको अभिन्न हिस्सा हो भन्ने अडान बारम्बार दोहोर्‍याएको छ। यस पृष्ठभूमिमा, “Tibetan Origin Blood” जस्ता प्रतीकहरूले सडकमा खुलेआम प्रदर्शन गर्नु चीन–नेपाल कूटनीतिक सम्बन्धका दृष्टिले संवेदनशील विषय बन्न सक्छ। चीनका दृष्टिमा, यस्तो गतिविधि Free Tibet प्रचारको रूपमा व्याख्या हुनसक्छ। नेपालका दृष्टिमा, यो आन्तरिक स्वतन्त्रता र जातीय अभिव्यक्तिको अधिकारभित्र पर्न सक्छ। तर यदि त्यसले विदेशी राजनीतिक अभियानलाई समर्थन गर्छ भने, राष्ट्रहित र सुरक्षा दुवै पक्ष प्रभावित हुन सक्छन्।

विश्वभरका तिब्बती प्रवासी समुदायहरूमा “Tibetan Origin” नामका साना क्लब, सांस्कृतिक समूह, र बाइक–कम्युनिटीहरू छन्। तीमध्ये धेरैजसो Free Tibet Movement वा Tibetan Youth Congress जस्ता संगठनसँग प्रत्यक्ष वा परोक्ष सम्बन्धमा रहन्छन्। TOB लोगोमा देखिएको डिजाईन र शैली पश्चिमी बाइकर–क्लबहरूको ढाँचामा बनेको देखिन्छ। जसले भाइचारा, स्वतन्त्रता, र विद्रोही आत्माको प्रतीक दिन्छ। यसले संकेत गर्छ कि यो समूहले केवल सांस्कृतिक सन्देश मात्र होइन, आन्दोलनात्मक मनोवृत्ति पनि बोकेको छ।

नेपालका भू–राजनीतिक यथार्थमा, यस्तो पहिचान–आधारित समूहहरूको उदय केवल सांस्कृतिक विषय होइन। नेपाल चीन र भारतबीचको संवेदनशील भूराजनीतिक सन्तुलनमा रहेको मुलुक हो। त्यसैले, यदि TOB समूहले “Free Tibet” वा कुनै विदेशी वित्तीय वा वैचारिक नेटवर्कसँग सम्बन्ध विस्तार गर्छ भने, यसले राष्ट्रिय सुरक्षा निकायहरूको चासो बढाउनेछ। नेपालको “One China Policy” लाई कमजोर पार्ने वा अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा विवाद खडा गर्ने कुनै पनि सानो गतिविधि पनि भूराजनीतिक दबाब निम्त्याउन सक्छ।

TOB (Tibetan Origin Blood) प्रतीकले नेपाली समाजमा दुई तहको सन्देश दिएको छ। पहिलो, तिब्बती मूलका नेपाली युवाहरूमा आत्म–पहिचान र सांस्कृतिक गर्वको पुनरुत्थान। दोस्रो, अन्तर्राष्ट्रिय राजनीतिक सन्दर्भमा नेपालभित्र तिब्बती चेतना पुनःसक्रिय हुन खोजिरहेको प्रतीकात्मक संकेत। यसैले, यो घटना केवल मोटरसाइकल र्याली होइन; यो आधुनिक नेपालभित्र पहिचान र शक्ति–सन्तुलनबीचको स्वतन्त्र तिब्बतकाे नयाँ अभियान हो। यसभित्र विदेशी राजनीतिक अभियान घुसपैठ भएको पुष्टि गर्ने आधार धेरै भएकोले कडाइका साथ नियन्त्रण गरिनुपर्छ।

TOB अहिले नेपालमा देखिएको एउटा दृश्यात्मक सन्देश हो “हामी को हौँ?” र “हाम्रो पहिचान के हो?” भन्ने प्रश्नलाई स्वतन्त्र तिब्बत पक्षधरले सडकको शैलीमा व्यक्त गरेको रूप। यसले अन्तर्राष्ट्रिय शक्ति–सन्तुलनमा गहिरो स्पर्श गर्ने संवेदनशील तह पनि राख्छ। त्यसैले, यसको अध्ययन र मूल्याङ्कन सांस्कृतिक नृविज्ञान, सुरक्षा अध्ययन र कूटनीतिक विश्लेषण तीनै कोणबाट गर्न आवश्यक छ।