देशको स्थायित्वका लागि नेपाली सेनाको देशभक्त नेतृत्व आवश्यक छ

# मुना चन्द

नेपाल आज इतिहासको अत्यन्त संवेदनशील मोडमा उभिएको छ। देश राजनीतिक अस्थिरताले थिलथिलो भएको छ, शासन प्रणाली जनताबाट टाढा भासिएको छ, र राष्ट्रिय स्वाभिमान निरन्तर आन्तरिक र बाह्य दवावबीच क्षीण बन्दै गएको छ। पार्टीको सत्ताकाङ्क्षा, विदेशी स्वार्थको हस्तक्षेप, र असक्षम नेतृत्वको कारण जनतामा निराशा गहिरिँदै गएको छ। यस्तो अवस्थाबाट देशलाई स्थायी निकास दिने शक्ति अब परम्परागत दलहरूको हातमा छैन; त्यो जिम्मेवारी अब देशभक्त, अनुशासित र राष्ट्रनिष्ठ संस्थाले लिनुपर्छ अर्थात नेपाली सेनाले।

नेपालको सेनाको इतिहास केवल युद्ध र सुरक्षा सँग सीमित छैन; यो देशको अस्तित्व र पहिचानसँग गाँसिएको संस्था हो। पृथ्वीनारायण शाहको “असली किल्ला जनता हुन्” भन्ने भावनाबाट प्रेरित नेपाली सेनाले दुई शताब्दीभन्दा बढी समयदेखि राष्ट्रिय सार्वभौमिकता जोगाउने काम गरेको छ। विश्वका धेरै देशहरूले असफल राजनीतिक प्रणालीपछि आफ्नो सेना र देशभक्त नागरिकको सहकार्यमा स्थायित्व र सुशासनको नयाँ अध्याय आरम्भ गरेका छन् थाइल्याण्ड, इजिप्ट, म्यानमार, पाकिस्तान, र कहिलेकाहीँ दक्षिण कोरियाजस्ता देशमा पनि यो उदाहरण पाइन्छ। तर नेपालका लागि यो केवल सत्ता कब्जाको कुरा होइन; यो राष्ट्र पुनःनिर्माणको ऐतिहासिक आवश्यकतामा आधारित आह्वान हो।

आजको नेपालको समस्या के हो भने, राजनीतिक नेतृत्वले न त राष्ट्रिय हितको परिभाषा बुझ्न सकेको छ, न त जनताप्रति जवाफदेही रहने इच्छा देखाएको छ। दलहरू विदेशी एजेन्डाको माध्यम बनेका छन्, संसद लेनदेन र सत्ताको बजार बनेको छ, र राज्य संयन्त्र स्वार्थी गुटहरूको नियन्त्रणमा छ। यस्तो अवस्थामा ‘लोकतन्त्र’ शब्द केवल आवरण बनेको छ, वास्तविक सत्ता मुठीभर दलाल र परनिर्भर नेतृत्वको हातमा छ। यस्तो संकटग्रस्त अवस्थामा नागरिकको मनमा एक मात्र विश्वास बाँकी छ नेपाली सेना, जसको अनुशासन, राष्ट्रियता, र बलिदानी भावनामा अझै कुनै दाग लागेको छैन।

विश्व राजनीतिक संरचनामा, जब कुनै राष्ट्र आन्तरिक भ्रष्टाचार र विदेशी प्रभावको दोहोरो चपेटामा पर्छ, त्यहाँ सेना वा देशभक्त संगठनले अग्रसर भएर अस्थायी स्थायित्व दिलाउने परम्परा छ। सन १९७० को दशकमा दक्षिण कोरियाको सेनाले जनताको समर्थनमा सुशासन र औद्योगिकीकरणको यात्रा सुरू गर्‍यो। आज त्यो देश विश्वको आर्थिक शक्ति हो। त्यस्तै, सन २०१३ मा इजिप्टमा सेना र देशभक्त नागरिकको सहकार्यले चरम राजनीतिक अस्थिरताबाट देशलाई निकाल्यो। यी उदाहरणहरूले देखाउँछन्, जब राजनीतिक संरचना विफल हुन्छ, सेना केवल एक सुरक्षा निकाय होइन, राष्ट्र पुनर्जागरणको संस्था बन्छ।

नेपालमा पनि त्यही यथार्थ बढ्दै गएको छ। विदेशी शक्तिहरू नेपाललाई आफ्नो रणनीतिक खेल मैदान बनाइरहेका छन्। एकातिर अमेरिकी र भारतीय स्वार्थले नेपालको भू–राजनीतिक स्थान प्रयोग गर्न खोजिरहेका छन् भने अर्कातिर चीनविरुद्ध प्रयोग हुने “तिब्बत कार्ड” सक्रिय गरिएको छ। यी सबै खेलबीच देशभित्रका दलहरू मौन छन् वा कहिलेकाहीँ विदेशी स्वार्थका प्रवक्ता बनेका छन्। यो अवस्था केवल अस्थिरता होइन; यो राष्ट्रको आत्मा माथिको आक्रमण हो।

त्यसैले अहिलेको आवश्यकता केवल नयाँ सरकार होइन, नयाँ राष्ट्रिय मोडेलको शासन संरचना हो जहाँ निर्णय देशभक्त नेतृत्वले लिन्छ, दल होइन। यस्तो अवस्थामा सेना, पूर्व सैनिक, प्राज्ञिक समुदाय, र युवा देशभक्तहरूले मिलेर एउटा राष्ट्रिय पुनर्संरचना परिषद गठन गर्न सक्नुपर्छ। यसले संविधान संशोधनदेखि विकास नीतिसम्म पुनःनिर्धारण गर्न सक्छ। यो अस्थायी शासन नहुन सक्छ; तर यसले स्थायी सुशासनको ढोका खोल्छ।

अन्तर्राष्ट्रिय दृष्टिले पनि यो विचार अस्वीकार्य छैन। विश्वका शक्तिशाली देशहरू स्वाभाविक रूपमा स्थिर नेपाल चाहन्छन्, किनकि अस्थिर नेपाल उनीहरूको सुरक्षा र आर्थिक रणनीतिमा पनि जोखिम हो। चीनको दृष्टिकोणमा स्थिर नेपाल सीमाको सुरक्षा हो; भारतका लागि व्यापार र पानीको स्थायित्व हो; र पश्चिमका लागि दक्षिण एशियामा शक्ति सन्तुलन हो। त्यसैले, यदि नेपाली सेनाको नेतृत्वमा देशभक्त शक्ति उदय हुन्छ भने, विश्व समुदायले त्यसलाई विरोध होइन, व्यावहारिक सहयोगको दृष्टिले हेर्नेछ।

यद्यपि, सेनाले देशको नेतृत्व लिँदा त्यसको पहिलो शर्त स्पष्ट हुनुपर्छ शक्ति होइन, जिम्मेवारी। सेनाको नेतृत्व दलविहीन, पारदर्शी, र सीमित अवधिको संक्रमणकालीन शासनका रूपमा परिभाषित हुनुपर्छ। यसले तीन मुख्य कार्य गर्नुपर्छ:
पहिलो, राष्ट्रको आन्तरिक सुरक्षालाई सुदृढ पार्दै भ्रष्टाचार र विदेशी हस्तक्षेपमाथि कठोर कारबाही।
दोस्रो, संविधान र राज्य संयन्त्रको पुनरावलोकन गर्दै सुशासन र जवाफदेहिताको ढाँचा निर्माण।
तेस्रो, राजनीतिक संरचनालाई जन–केन्द्रित रूपान्तरणमा लैजाने दीर्घकालीन नीति तयार पार्ने।

यदि यस्तो मोडेल नेपालमा लागू हुन्छ भने, जनतामा राज्यप्रतिको भरोसा पुनःस्थापित हुनेछ। वर्तमानमा जनताको मनोविज्ञान पूर्णतः विचलित छ, देश बेच्ने नेताले मन्त्री र प्रधानमन्त्री हुने तर सच्चा देशभक्त जेलमा परिने अवस्थाले आम नेपालीको विश्वास हरण गरेको छ। त्यसैले देशभक्त, अनुशासित र राष्ट्रिय भावनामा प्रतिबद्ध शक्तिको उदय नै अबको युगको अपरिहार्यता हो।

अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा पनि नेपाली सेनाको प्रतिष्ठा उच्च छ। संयुक्त राष्ट्रसंघका शान्ति सेनामा नेपाली सैनिकको भूमिका उत्कृष्ट मानिन्छ। यो अनुशासन र विश्वसनीयताको प्रमाण हो। यही संस्थागत बल र अन्तर्राष्ट्रिय विश्वासलाई आन्तरिक शासनमा रूपान्तरण गर्न सकियो भने, नेपाल दक्षिण एशियाको स्थिर र आत्मनिर्भर राष्ट्रको रूपमा पुनर्जागृत हुन सक्छ।

आज प्रश्न यो हो के हामी राष्ट्रलाई निरन्तर अस्थिरताको अन्धकारमा फस्न दिनेछौं, वा नयाँ युगको आरम्भ गर्ने साहस देखाउनेछौं? इतिहासले देखाएको छ, जब–जब देश जोखिममा पर्छ, त्यतिबेला देशभक्त नेतृत्व उठ्छ वर्दीमा वा नागरिक रूपमै। नेपाललाई अब त्यही देशभक्त नेतृत्वको उदय चाहिएको छ, जसको प्राथमिकता सत्ता होइन, राष्ट्र हो।

नेपालको मुहार फेरिन सक्छ, यदि नेपाली सेनाले आफ्नो ऐतिहासिक जिम्मेवारी पुनः सम्झन्छ राष्ट्रको अस्तित्व र जनताको सुरक्षाको। यदि सेना देशभक्त नेपालीहरूलाई संगठित गरेर राष्ट्रिय पुनर्जागरणको नेतृत्वमा अघि बढ्छ भने, नेपाल पुनः स्थायित्व, सुशासन र स्वाभिमानको बाटोमा फर्कन सक्छ।

र अन्ततः, यो केवल शासनको प्रश्न होइन यो राष्ट्र आत्मरक्षाको आह्वान हो। देशभक्त नेतृत्व बिना राष्ट्र दीर्घकालीन रूपमा बाँच्छैन। त्यसैले समय आएको छ नेपाली सेनाले आफ्नो गौरवशाली इतिहासको निरन्तरता कायम गर्दै, राजनीतिक दलहरूबाट मुक्त, स्वच्छ र अनुशासित राष्ट्रिय पुनर्निर्माणको अभियानमा अगुवाइ लियोस्। यही बाटो हो जसले नेपाललाई स्थायी शान्ति, सुशासन र राष्ट्रिय पुनर्जागरणतर्फ लैजान सक्छ।