नेपाली समाजवादको खोजीमा सिंहको नयाँ घोषणापत्र

काठमाडौं । नेपालको एक माओवादी समूहले चार दशकदेखिका सशस्त्र र राजनीतिक सङ्घर्षलाई ‘अपूर्ण’ भन्दै २१औं शताब्दीको नयाँ जनक्रान्तिको अवधारणापत्र सार्वजनिक गरेको छ। सोसलिष्ट कम्युनिस्ट पार्टी (नेपाल) का महासचिव पूर्णबहादुर सिंह ‘समरजङ्ग’ले प्रस्तुत गरेको उक्त दस्ताबेजले विगतका सम्पूर्ण जनआन्दोलन र जनयुद्धलाई ‘विचार र व्यवहारबीचको खाडल’ का कारण असफल भएको निष्कर्ष निकालेको छ।

सिंहले प्रस्ताव गरेको ‘नेपाली जनक्रान्ति’ ले मार्क्सवाद–लेनिनवाद–माओवादको यान्त्रिक अनुसरण होइन, बरु नेपालको भूगोल, बहुजातीय समाज र अर्थतन्त्रको ठोस विश्लेषणमा आधारित ‘नेपाली समाजवाद’ को परिकल्पना गरेको छ। दस्ताबेजअनुसार, हालको ‘संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र’ लाई उसले ‘नवऔपनिवेशिक दलाल पुँजीवादी व्यवस्था’ को संज्ञा दिएको छ, जसको अन्त्यबिना देशको समृद्धि असम्भव रहेको उसको तर्क छ।

सिंहको विश्लेषणले २००७, २०४६, २०६२/६३ का आन्दोलन र दशवर्षे जनयुद्धलाई ‘महत्वपूर्ण तर अपूर्ण आधार’ मानेको छ। उनले विचारधारात्मक दिवालियापन, व्यक्तिकेन्द्रित नेतृत्व र सत्ताका लागि भएका सम्झौताहरूलाई मुख्य बाधकका रूपमा चिनाएका छन्। विशेषगरी, चीन, रुस र भियतनामका मोडेलको ‘अन्धानुकरण’ ले नेपालको विशिष्ट आवश्यकतालाई सम्बोधन गर्न नसकेको उनको निष्कर्ष छ।

यस अवधारणापत्रको महत्वपूर्ण पाटो भनेको कृत्रिम बौद्धिकता (AI), सूक्ष्म यान्त्रिकी र डाटा पुँजीवादलाई जनताको पक्षमा परिचालन गर्ने योजना हो। सिंहले ‘जनतामा जाऔं, जनताको सेवा गरौं’ भन्ने नारालाई कार्यनीतिको केन्द्रबिन्दु बनाउँदै वित्तीय शोषण, महँगी, बेरोजगारी र बसाइँसराइविरुद्ध व्यापक अभियानको आह्वान गरेका छन्। अन्तर्राष्ट्रिय सन्दर्भमा उनले छिमेकी चीन र भारतसँग ‘गोटी’ नबन्न चेतावनी दिँदै स्वतन्त्र र सन्तुलित कूटनीतिलाई जोड दिएका छन्। यस दस्ताबेजले नेपालको भूराजनीतिलाई ‘सम्भावना र चुनौती’ दुवैको रूपमा व्याख्या गरेको छ।

राजनीतिक वृत्तमा यसलाई नेपाली वामपन्थी आन्दोलनको ‘पुनर्जागरण’ को प्रयासका रूपमा हेरिएको छ। तर, आलोचकहरूले ‘यस्ता वैचारिक घोषणापत्रभन्दा पनि व्यवहारिक एकता र कार्यक्रमको खाँचो’ रहेको टिप्पणी गरेका छन्। यो दस्ताबेज अहिले मित्रपार्टीहरूबीच बहसका लागि खुला गरिएको छ, जसले आगामी दिनमा वाम गठबन्धनमा नयाँ वैचारिक ध्रुवीकरण ल्याउन सक्ने संकेत गर्छ।

यो अवधारणापत्र २०८२ चैत्र २७–२८ मा सम्पन्न केन्द्रीय समितिको विस्तारित बैठकमा प्रस्तुत गरिएको हो। सिंहले विगतका अपूर्ण क्रान्तिहरूको समीक्षा गर्दै अबको क्रान्ति ‘सामान्य राजनीतिक परिवर्तन नभई समग्र सामाजिक, आर्थिक, सांस्कृतिक र प्राविधिक रूपान्तरण’ हुने बताएका छन्। उनले मूल लक्ष्य ‘स्वाधीन राष्ट्र, समृद्ध समाज र समाजवादी भविष्य’ अर्थात् ‘नेपाली समाजवाद’ को स्थापना रहेको स्पष्ट पारेका छन्।

दस्ताबेजमा नेपालको हालको राज्यव्यवस्थालाई ‘नवऔपनिवेशिक दलाल पुँजीवादी’ को संज्ञा दिँदै यसले अर्थतन्त्र, शिक्षा, संस्कृति र सञ्चारमा पूर्ण नियन्त्रण जमाएको विश्लेषण गरिएको छ। शोषित श्रमजीवी वर्ग र शासक दलाल–पुँजीपति वर्गबीचको द्वन्द्वलाई मुख्य अन्तरविरोधका रूपमा चिनाउँदै जातीय, धार्मिक र सांस्कृतिक मुद्दालाई वर्गीय द्वन्द्वमा विलय गर्नुपर्ने धारणा प्रस्तुत गरिएको छ। राजनीतिक अस्थिरता, उत्पादन पतन, युवा पलायन, कालोबजारी र विदेशी हस्तक्षेपलाई संकटका मुख्य आयामका रूपमा उल्लेख गर्दै यी सबैको समाधान जनक्रान्ति र समाजवाद मात्र भएको निष्कर्ष निकालिएको छ।

सिंहले आफ्नो अवधारणापत्रको अन्त्यमा भनेका छन् : ‘यो कुनै एक्लो वीर वा पार्टीले मात्र गर्ने काम होइन, यो करोडौं श्रमजीवी जनताको चेतना, सङ्गठन, सङ्घर्ष, बलिदान र विजयबाट मात्र सम्भव छ। गौरवपूर्ण इतिहासका सकारात्मक विरासतको रक्षा गरौं, नेपाली जनक्रान्तिको चुनौतीपूर्ण मार्गमा अगाडि बढौं, र नेपाली समाजवादको स्थापना गरौं।’

उक्त घोषणापत्र आन्तरिक बैठकमा प्रस्तुत भई ‘मित्रपार्टीहरूबीच बहसका लागि खुला गरिएको’ बताइएको छ। यसले नेपालको वामपन्थी आन्दोलनभित्र नयाँ वैचारिक विमर्शको सुरुआत गर्न सक्ने संकेत गर्दछ।
NEPALI JANAKRANTI (edited) 2083